Trong thế giới cổ đại, chuyện trả đũa không phải là điều xa lạ. Luật “mắt đền mắt, răng đền răng” từng xuất hiện trong nhiều bộ luật của các dân tộc vùng Cận Đông. Ngay trong truyền thống Israel, nguyên tắc ấy cũng từng được biết đến như một cách giới hạn sự trả thù: người gây thiệt hại phải đền bù tương xứng, không được để một xúc phạm nhỏ biến thành một cuộc báo oán không có điểm dừng.
Thế nhưng, Đức Giêsu lại đưa ra một lời dạy khiến người nghe phải dừng lại: “Hãy yêu kẻ thù, hãy làm ơn cho kẻ ghét anh em, hãy chúc lành cho kẻ nguyền rủa anh em, hãy cầu nguyện cho kẻ vu khống anh em.” (Lc 6,27-28).
Có thể thấy rõ, Đức Giêsu không nói: “Hãy thích kẻ thù.” Người nói: “Hãy yêu kẻ thù.” Tình yêu trong Tin Mừng trước hết không phải là cảm xúc, nhưng là một chọn lựa và một cách hành xử. Không thể ép mình có thiện cảm với một người đã từng làm mình tổn thương. Nhưng có thể quyết định không trả lại điều ác bằng điều ác; không dùng lời nói để làm đau người đã từng làm mình đau; không tìm cách hạ thấp người đã từng hạ thấp mình. Tình yêu mà Đức Giêsu nói đến không bắt đầu bằng câu hỏi “Tôi có cảm thấy yêu người này không?”, mà bằng một câu hỏi khác: “Tôi sẽ đối xử với người này thế nào, dù họ đã đối xử với tôi ra sao?”
Khi được yêu, ta dễ yêu lại. Khi được đối xử tử tế, ta cũng dễ tử tế. Nhưng khi bị xúc phạm, bản năng thường muốn đáp trả. Có khi chỉ một câu nói làm tổn thương, người ta đã muốn tìm một câu nói khác sâu sắc hơn để đáp lại. Một lỗi lầm của người khác có thể trở thành cái cớ để mình cho phép bản thân hành xử theo cách mà bình thường mình cũng không hề muốn. Đức Giêsu mời gọi người môn đệ dừng lại ở chính điểm ấy: đừng để cách người khác đối xử với chính mình quyết định cách ta đối xử với họ.
Vì thế, yêu kẻ thù không có nghĩa là dung túng cho cái sai, cũng không có nghĩa là phải tiếp tục gần gũi một người đang làm ta tổn thương. Có thể tránh xa điều xấu mà không nuôi lòng thù ghét; có thể bảo vệ sự thật mà không xúc phạm người khác; có thể nói “không” với một hành vi sai trái mà vẫn mong điều tốt cho người đã gây ra điều ấy cho mình. Tha thứ không xóa bỏ công lý. Tha thứ giải thoát trái tim khỏi nhu cầu phải làm cho người kia đau ta mới thấy được công bằng.
Có lẽ, mỗi người đều có một hay một số người mà mình cảm thấy rất khó để yêu thương. Không nhất thiết là “kẻ thù”; có thể là những người từng làm ta thất vọng, tổn thương hay đối xử bất công. Hãy thử hỏi: Mình đang để cho cách người ấy đối xử với mình quyết định, hay để mình tự do chọn cách sống mà Đức Giêsu đã dạy? Chiến thắng của người Kitô hữu không phải là làm cho kẻ thù phải trả giá, mà là không để điều ác của người khác biến bản thân mình thành một người cũng sống bằng điều ác.
Lạy Chúa Giêsu, xin Chúa dạy chúng con biết cách sống của Chúa. Khi bị xúc phạm, xin dạy chúng con biết dừng lại trước khi đáp trả. Khi bị tổn thương, xin đừng để lòng oán hận chi phối chúng con. Khi chưa thể yêu thương, xin cho chúng con biết bắt đầu bằng một lời cầu nguyện. Xin cho chúng con đủ tự do để không trả lại điều ác bằng điều ác, nhưng biết lấy điều thiện mà đáp lại, để qua cách sống của chính mình, chúng con trở nên giống Chúa Cha là Đấng luôn nhân từ. Amen.