Bạn có thể tưởng tượng một vị giáo hoàng đi chân trần giữa một nhà thờ không? Thật vậy, điều này xảy ra mỗi năm một lần vào Thứ Sáu Tuần Thánh, trong nghi thức tưởng niệm cuộc Thương Khó của Chúa… Hãy nhìn kỹ Đức Giáo hoàng Bênêđictô XVI…
Như bạn thấy, ngài không chỉ không mang đôi giày đỏ quen thuộc, mà còn không mặc áo lễ (chasuble), và nếu để ý kỹ, hãy nhìn vào đôi tay của ngài… Ngài cũng không đeo Nhẫn Ngư Phủ, biểu tượng cho vai trò là người kế vị thánh Phêrô.
Cha Juan Manuel Estrada, chuyên gia phụng vụ, cho biết: “Trong nghi thức tôn kính Thánh giá, quy định phụng vụ trong Nghi thức dành cho các Giám mục nói rằng vị giám mục, tức là Đức Giáo hoàng phải cởi áo lễ, tháo giày, đi chân trần và tôn kính Thánh giá như một cử chỉ và dấu chỉ của việc thờ phượng Thiên Chúa trong sự khiêm nhường và tự hạ”.
Đức Giáo hoàng cũng không cầm gậy mục tử, một biểu tượng khác của vai trò giám mục. Tất cả những điều này nhằm diễn tả sự kính trọng đối với cuộc khổ nạn của Đức Kitô.
Ngày này tưởng niệm cuộc Thương Khó và cái chết của Đức Kitô, và nghi thức phụng vụ diễn tả nỗi đau ấy qua việc lột bỏ các dấu chỉ phụng vụ: khăn bàn thờ được tháo bỏ và chuông nhà thờ im tiếng.
Thứ Sáu Tuần Thánh mang nhiều chi tiết đầy ý nghĩa. Trước hết, Thánh lễ không được cử hành, điều chỉ xảy ra một lần trong năm, thay vào đó là nghi thức tôn kính Thánh giá.
Cha Juan Manuel Estrada còn cho biết: “Tại sao không cử hành Thánh Thể? Bởi vì chúng ta đang chiêm ngắm mầu nhiệm cái chết của Chúa. Thánh Thể phải được cử hành bởi một tư tế. Và tư tế duy nhất của chúng ta trong Giáo hội chính là Đức Giêsu Kitô. Nếu chúng ta đang chiêm ngắm cái chết của Đấng là Thượng Tế, là khởi đầu và cùng tận, là Alpha và Omega, Đấng đặt nền tảng cho bí tích Thánh Thể, thì chúng tôi, những linh mục, không thể cử hành Thánh Thể”.
Còn có một truyền thống đặc biệt khác mà các tín hữu chứng kiến trong ngày này, mang cùng sắc thái với việc không mang giày hay nhẫn, và rất ấn tượng: vị giám mục, kể cả Đức Giáo hoàng, phủ phục sát đất như một cử chỉ thinh lặng và cầu nguyện, bày tỏ sự tiếc thương một cách trang nghiêm trước cái chết của Đức Giêsu Kitô.
Vì không có Thánh lễ vào Thứ Sáu Tuần Thánh, nhiều người có thể thắc mắc làm thế nào các tín hữu vẫn được rước lễ. Câu trả lời thực ra khá đơn giản.
Vào Thứ Năm Tuần Thánh, sau Thánh lễ Tiệc Ly của Chúa, bánh đã được truyền phép sẽ được lưu giữ lại, điều này được gọi là “dự trữ”. Vì không có việc truyền phép vào Thứ Sáu Tuần Thánh, việc rước lễ được thực hiện bằng các Mình Thánh từ ngày hôm trước.
Các Bánh Thánh này được giữ tại một nơi đặc biệt gọi là “nhà tạm tạm thời” hay “nhà chầu Thánh Thể”. Trước hết, hãy nhìn lại ý nghĩa ban đầu của thuật ngữ này.
Cha Juan Manuel Estrada, cho biết: “Từ ‘monument’ (nhà chầu) có nghĩa là ngôi mộ. Vì thế, Mình Chúa, vì Chúa hiện diện trong Thánh Thể được đặt vào ‘ngôi mộ’ ấy”.
Ngày nay, ý nghĩa của nó đã phát triển. Đây là một bàn thờ Thánh Thể được dùng như nhà tạm để lưu giữ Bánh Thánh đã truyền phép.
Cha Juan Manuel Estrada cũng cho biết: “Nó không còn mang nghĩa là một ngôi mộ nữa. Thực ra, các quy định phụng vụ nói rõ: cần chuẩn bị một nơi xứng hợp để lưu giữ Thánh Thể, dùng cho ngày hôm sau, Thứ Sáu Tuần Thánh, khi không cử hành Thánh lễ. Vì thế, ‘nhà chầu’ này được chuẩn bị như một nơi đặc biệt để tôn thờ Thánh Thể”.
Vậy những truyền thống phụng vụ này đã hình thành như thế nào? Chính Đức Giáo hoàng Piô XII là người chính thức thiết lập việc cho phép các tín hữu được rước lễ vào Thứ Sáu Tuần Thánh. Trước đó, chỉ có linh mục mới được rước lễ.
Ngài cũng thay đổi thời điểm cử hành nghi thức Thương Khó của Chúa. Trước đây, nghi thức này diễn ra vào buổi sáng, nhưng ngài quy định phải cử hành trong khoảng từ 15 giờ đến 21 giờ, để phù hợp hơn với giờ Đức Giêsu chịu chết.
Sau nghi thức này, các tín hữu bước vào việc đi Đàng Thánh Giá, một cao điểm khác của Tuần Thánh. Trong bối cảnh Vatican, Đức Giáo hoàng Phaolô VI là vị giáo hoàng đầu tiên cử hành Đàng Thánh Giá tại đấu trường Colosseum vào năm 1964, vì nơi đây gợi nhớ đến địa điểm mà rất nhiều Kitô hữu tử đạo đã hy sinh mạng sống vì đức tin của mình.