Đây chính là cử chỉ của Đức Giêsu dành cho các môn đệ. Điều đó diễn ra vào đêm trước khi Người chịu chết, trong Bữa Tiệc Ly, chỉ vài giờ trước cuộc chịu đóng đinh.
Cha Jorge Enrique Mújica, Giám đốc biên tập, hãng tin ZENIT, cho biết: “Đó không gì khác hơn là chính Thiên Chúa rửa chân cho con người. Nghĩa là Đấng đáng được phục vụ lại đặt mình vào vị trí phục vụ người khác”.
Thực hành này, dựa trên những tham chiếu từ Kinh Thánh, đã tiếp tục trong Giáo hội sơ khai với sự tham gia của cộng đoàn địa phương. Ban đầu, đây không phải là một nghi thức, mà là một hành động phục vụ.
Trong thời Trung cổ, việc rửa chân mang tính linh hoạt. Nó có thể được thực hiện ngoài Thánh lễ và thường bao gồm người nghèo, với sự tham gia hạn chế của cộng đoàn.
Sau đó, sau Công đồng Trentô, truyền thống này chính thức trở thành một nghi thức, nhưng nằm trong bối cảnh giáo sĩ và tách biệt khỏi Thánh lễ.
Cha Juan Manuel Estrada, chuyên gia phụng vụ, nói rằng: “Đúng vậy, Thánh lễ Thứ Năm Tuần Thánh được cử hành vào buổi sáng. Sau đó, vào một thời điểm nào đó trong ngày, vị giám mục và một số linh mục, chính xác là mười hai người, sẽ tụ họp tại một nơi riêng, và vị giám mục sẽ rửa chân cho các linh mục”.
Điều mà Đức Giáo hoàng Piô XII đã thực hiện trong cuộc cải tổ phụng vụ là đưa nghi thức rửa chân vào trong Thánh lễ, ngay sau bài giảng. Như vậy, từ một nghi thức riêng tư, nó trở thành một cử hành công khai, và ngài còn thực hiện thêm một thay đổi quan trọng khác.
Cha Juan Manuel Estrada cho biết: “Đức Piô XII chuyển nghi thức này sang buổi chiều và giữ Thánh lễ Làm phép Dầu vào buổi sáng, đó là lúc kết thúc Mùa Chay. Buổi sáng cử hành Thánh lễ Làm phép Dầu, còn Thánh lễ Tiệc Ly của Chúa được chuyển sang buổi chiều”.
Điều vẫn được duy trì là truyền thống và quy định nghi thức phải được thực hiện với mười hai người nam, mặc dù đôi khi có những ngoại lệ với sự cho phép đặc biệt. Điều này kéo dài cho đến năm 2016, khi Đức Giáo hoàng Phanxicô thay đổi quy định và mở rộng đối tượng tham gia ra toàn thể Dân Chúa.
Cha Juan Manuel Estrada cho biết thêm: “Năm 2016, ngài quy định bỏ từ ‘nam giới’ và chỉ nói đơn giản là ‘một số người’, không còn giới hạn nơi nam giới nữa. Giờ đây, chúng ta thấy Đức Giáo hoàng mở rộng dấu chỉ này cho phụ nữ, trẻ em, người cao tuổi, giới trẻ, người bệnh và cả tù nhân”.
Bên cạnh đó, còn có một chọn lựa mục vụ đặc trưng của Đức Giáo hoàng Phanxicô, đó là đến với những “vùng ngoại vi hiện sinh” để thực hiện nghi thức rửa chân, bao gồm người bệnh, tù nhân, phụ nữ hay người Hồi giáo.
Cha Juan Manuel Estrada, nói rằng: “Ngài mang nghi thức này đến những nơi mà Giáo hội cần phục vụ cộng đoàn: nhà tù, bệnh viện, … với sự đa dạng của những con người mà Đức Phanxicô luôn muốn bao gồm, để cho thấy rằng Giáo hội là người phục vụ”.
Cha Jorge Enrique Mújica cho biết them: “Điều mà Giáo hội đặt ở trung tâm chính là điều này: việc vốn được thực hiện bởi các nô lệ, điều dành riêng cho nô lệ, nay lại được chính Đức Giêsu, là Thiên Chúa, thực hiện, và Người không chỉ nói mà còn diễn tả bằng hành động”.
Và giờ đây, truyền thống này mang dấu ấn lựa chọn của Đức Giáo hoàng Lêô. Ngài muốn rằng, ít nhất trong Tuần Thánh đầu tiên của mình, Thánh lễ Tiệc Ly của Chúa và nghi thức rửa chân được cử hành tại Đền thờ Thánh Gioan Latêranô, nhà thờ chính tòa của Rôma. Nhưng tại sao lại là vương cung thánh đường này mà không phải, chẳng hạn, là Đền thờ Thánh Phêrô?
Cha Juan Manuel Estrada cho biết: “Các giám mục luôn được mời gọi cử hành phụng vụ tại nhà thờ chính tòa của mình. Đức Giáo hoàng là Giám mục Rôma, và nhà thờ chính tòa của ngài là Đền thờ Thánh Gioan Latêranô. Ngài làm như vậy để trở về với điều này rằng chính ngài, với tư cách Giám mục Rôma, cử hành phụng vụ với cộng đoàn Giáo hội tại chính ngôi nhà của mình, tức là Giáo hội Rôma”.
Dù điều này có vẻ mới mẻ, thực ra không phải vậy. Ngoại trừ Đức Giáo hoàng Phanxicô, các vị giáo hoàng trước đây đều cử hành Thánh lễ này tại Đền thờ Thánh Gioan Latêranô. Ở đây có thể thấy Đức Bênêđictô XVI, nhưng không chỉ có ngài, các Đức Giáo hoàng như Gioan XXIII, Phaolô VI và Gioan Phaolô II cũng đã làm như thế… và giờ đây đến lượt Đức Giáo hoàng Lêô XIV.