Tại sao Đức Mẹ Guadalupe quan trọng: lịch sử ẩn kín của Kitô giáo tại Châu Mỹ
Đức Mẹ Guadalupe
Qua biến cố này, Mẹ Maria đã khai sinh một dân tộc mới.
Để tồn tại và lớn mạnh, mọi nền văn minh vĩ đại đều phải trân trọng câu chuyện nguồn gốc của mình. Thật tốt khi những kế hoạch đang được hình thành nhằm cử hành kỷ niệm 250 năm ngày công bố bản Tuyên Ngôn Độc Lập của Hoa Kỳ vào năm tới. Nhưng một quốc gia vĩ đại như nước Mỹ có nhiều hơn một câu chuyện khai sinh.
Ngày 12 tháng 12 này, hàng triệu người gốc nói tiếng Tây Ban Nha sẽ mừng lễ Đức Mẹ Guadalupe như một phần trong câu chuyện nguồn gốc của chính họ với tư cách là người Mỹ. Năm 2031 sẽ đánh dấu 500 năm Mẹ hiện ra, và để giúp nhiều người Mỹ nói tiếng Anh biết hơn về vai trò của Đức Mẹ Guadalupe trong lịch sử quốc gia này, tôi đã khởi xướng một sáng kiến mới mang tên “Dự Án Guadalupe 2031”.
Câu chuyện căn bản
Mẹ Maria, Mẹ của Đức Giêsu Kitô, đã hiện ra với một người lao động khiêm hạ tên là Juan Diego vào năm 1531, để lại hình ảnh của mình một cách nhiệm mầu trên mảnh áo choàng bằng sợi xơ cây xương rồng của anh. Biến cố Guadalupe, theo cách các sử gia gọi đã khơi nguồn cho một làn sóng hoán cải khổng lồ tại “Tân Tây Ban Nha”, lãnh thổ khi đó trải dài từ Mexico xuống phía Nam và lên phía Bắc đến tận khu vực Vịnh San Francisco. Điều này xảy ra gần một thế kỷ trước khi những người khai phá đặt chân lên Plymouth Rock.
Vì thế, đối với mọi Kitô hữu, ngày 12 tháng 12 năm 2031 có thể được mừng như kỷ niệm 500 năm “ngày khai sinh Kitô giáo tại Châu Mỹ”. Nhưng ngay cả những người không phải Kitô hữu hay không tin cũng có lý do để mừng biến cố Đức Mẹ Guadalupe, bởi sứ điệp rộng lớn hơn của biến cố là hòa giải và hiệp nhất giữa các sắc tộc và xã hội.
Giữa bối cảnh nước Mỹ hiện nay đầy tranh cãi, lo âu về khủng hoảng di cư và những bất công mà nhiều người nhập cư không có giấy tờ phải chịu, có một điều rõ ràng khi chúng ta nhìn xa hơn hiện tại: Làn sóng hàng triệu người Mexico cùng Trung và Nam Mỹ nhập cư vào Hoa Kỳ và trở thành những công dân chăm chỉ, tuân thủ luật pháp, yêu đất nước là một câu chuyện thành công lịch sử về hội nhập.
Thành công này trở nên dễ dàng hơn nhiều vì những người từ phương Nam đến đây đã mang theo mình các giá trị cốt lõi của văn hóa Do Thái–Kitô giáo. Vì điều đó, mọi người Mỹ - Bắc, Trung và Nam nên cảm tạ (dưới ơn Chúa) Đức Mẹ Guadalupe.
Điều gì đã xảy ra trước và sau biến cố?
Trước Guadalupe, rất ít người bản địa tỏ ra quan tâm đến Tin Mừng. Đây là điều dễ hiểu, vì người Tây Ban Nha đến như những kẻ chinh phạt (conquistador), tạo nên xung đột giữa hai nền văn minh cổ đại đầy tự hào. Kết quả thường thấy trong những cuộc gặp gỡ lịch sử như thế là kẻ mạnh chinh phục, kẻ yếu duy trì văn hóa của mình một cách âm thầm. Nhưng phép lạ thay, Mexico không đi theo kịch bản ấy.
Sau biến cố Guadalupe, những người bản địa vốn thờ ơ với Kitô giáo bỗng tuôn đến xin rửa tội từng triệu người một. Đức Mẹ Guadalupe đã nối liền hai bờ đại dương, kết hợp người Âu châu và người bản địa.
Vì sao? Điều gì đã khiến họ thay đổi?
Người Aztec nhìn thấy gì khi chiêm ngắm hình ảnh trên áo Tilma của Juan Diego? Chắc chắn không phải là một phụ nữ Tây Ban Nha. Đức Mẹ Guadalupe mang nét của chính họ: “La Morenita” (Người Đen Nhỏ) và nói ngôn ngữ của họ. Văn hóa Aztec sử dụng ký hiệu và hình vẽ, và người bản địa đọc bức ảnh như đọc một cuốn sách. Mẹ khoác chiếc áo choàng màu ngọc lam, màu dành cho các thần linh và hoàng tộc. Nhưng Mẹ còn cao trọng hơn: Những ngôi sao phủ đầy áo choàng của Mẹ, và Mẹ vượt trội hơn mặt trời và đứng trên mặt trăng. Tuy nhiên, đầu Mẹ cúi xuống, tay chắp lại, Mẹ thờ phượng một Đấng cao trọng hơn chính Mẹ.
Người Aztec nhận ra dải vải của phụ nữ mang thai. Họ thấy chiếc trâm gắn hình Thánh Giá. Người phụ nữ cao quý nhưng khiêm hạ này là Mẹ của Con Thiên Chúa, và điều đó hoàn tất lời tiên tri “thế giới hoa” của họ, mở ra cho họ một thế giới hạnh phúc và bình an vĩnh cửu. Qua hình ảnh trên tấm áo Tilma của Juan Diego, Thiên Chúa đã nói với người bản địa bằng chính ngôn ngữ của họ.
Hình ảnh Đức Mẹ cũng gửi một thông điệp đến người Tây Ban Nha: Mẹ xuất hiện như Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội, một tín điều mà Tây Ban Nha đã bảo vệ suốt nhiều thế kỷ và là đề tài mà các họa sĩ Tây Ban Nha luôn tôn vinh. Qua Đức Mẹ Guadalupe, Thiên Chúa đã kết hợp hai nền văn hóa, không phải bằng vũ lực, nhưng bằng quyền năng của Đức Kitô và Tin Mừng.
Ngày 7 tháng 10, tôi đã đến Đền Thánh Đức Mẹ Guadalupe ở Mexico, chính nơi Mẹ hiện ra cùng một ca đoàn 60 giọng đến từ Hoa Kỳ, để cử hành Thánh Lễ của Châu Mỹ do Frank La Rocca sáng tác theo ủy thác của tôi. Thánh lễ này là một cây cầu giữa hai thế giới: Tôn vinh Đức Mẹ Guadalupe, bổn mạng Mexico và toàn châu Mỹ. Tôn vinh Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội, bổn mạng Hoa Kỳ. Đưa những bài thánh ca truyền thống Mexico vào truyền thống thánh nhạc trang trọng của Giáo Hội. Âm nhạc ấy đã chạm đến tâm hồn người Mexico hiện diện cũng mạnh mẽ như tại Hoa Kỳ. Vẻ đẹp thánh thiêng có sức mạnh hiệp nhất các trái tim.
Arturo Rocha, giám đốc Học viện Nghiên cứu Guadalupe, chia sẻ: “Tôi đã tham dự hàng trăm Thánh lễ ở đây, cả những lễ có dàn nhạc lớn, nhưng chưa bao giờ nghe vẻ đẹp như vậy trong nơi này”.
Từ đó, nhiều Giám mục Mexico đã xin bản nhạc. Các cử hành khác của Thánh Lễ Châu Mỹ tiếp tục lan rộng, trong đó có Thánh lễ ngày 12 tháng 12 tại Đền Thánh Quốc Gia Đức Mẹ Guadalupe ở Dallas và tại nhà thờ chính tòa Lincoln, Nebraska.
Việc Thánh lễ này chạm đến tâm hồn xuyên biên giới, văn hóa và ngôn ngữ là một bằng chứng: Đúng, năm 1776 đáng được cử hành. Nhưng 1531 cũng vậy. Qua biến cố hiện ra, Mẹ đã sinh ra một dân tộc mới, mang căn rễ từ những nền văn hóa khác biệt. Họ không hiệp nhất bởi máu của những tế thần trên bàn thờ Aztec, cũng không bởi máu đổ ra từ những kẻ chinh phạt, nhưng bởi Máu của Đức Giêsu Kitô.