Tại Ý, có nhiều thành phố được gọi là “Thành phố của các Giáo hoàng”. Nhưng chỉ có một nơi có thể được xem là nơi khai sinh mật nghị Hồng y (conclave)
Elena Cangiano, Giám đốc Khu phức hợp Nhà thờ Đồi Monumental, cho biết rằng:
“Chúng tôi đang ở trong Cung điện Giáo hoàng tại Viterbo, nơi từng là trụ sở Giáo hoàng trong 24 năm, từ 1257 đến 1281. Các Giáo hoàng đã cư ngụ ngay trong những căn phòng này. Hiện tại, chúng tôi đang đứng trong căn phòng đã đi vào lịch sử vì là nơi diễn ra mật nghị đầu tiên và cũng là mật nghị kéo dài lâu nhất trong Kitô giáo, tổng cộng 33 tháng”.
Khi Đức Giáo hoàng Clêmentê IV qua đời năm 1268, 19 trong số 20 Hồng y cử tri đã đến Viterbo để bầu chọn vị Giáo hoàng mới. Nhưng sau một năm mà vẫn chưa có quyết định, người dân đã tự mình can thiệp.
Elena Cangiano nói rằng: “Thành phố Viterbo, cùng với người đứng đầu dân chúng là Raniero Gatti, đã quyết định ‘nhốt’ các Hồng y lại, trước tiên trong cung điện, rồi sau đó trong chính căn phòng này. Tại đây, họ thậm chí còn bị hạn chế khẩu phần chỉ còn bánh mì và nước”.
Cuối cùng, vào tháng 9 năm 1271, sau hơn ba năm không có Giáo hoàng, Tổng phó tế Tebaldo Visconti của Piacenza được bầu chọn. Nhưng vào thời điểm đó, ông đang ở Đất Thánh. Vì thế, phải đến tháng 3 năm 1272, Giáo hội mới chính thức có Đức Giáo hoàng Grêgôriô X.
Sau trải nghiệm tại Viterbo, một số Hồng y nhận ra rằng cách thức bầu chọn Giáo hoàng kéo dài và thiếu quy củ như vậy không còn phù hợp. Tebaldo Visconti, nay là Đức Giáo hoàng Grêgôriô X, đã thiết lập các quy tắc cụ thể cho việc bầu Giáo hoàng trong Tông hiến Ubi periculum, đặt nền tảng cho quy trình mà Giáo hội sử dụng ngày nay. Tuy nhiên, phải đến 27 năm sau, những quy định này mới chính thức được áp dụng rộng rãi.
Elena Cangiano nói rằng: “Thực tế là mãi đến năm 1298, Đức Giáo hoàng Boniface VIII mới chính thức thiết lập Tông hiến này như phương thức duy nhất để bầu Giáo hoàng. Chính tại căn phòng này, nơi các Hồng y bị ‘khóa lại’ (cum clave), nghĩa là ‘bị khóa từ bên ngoài’, đã diễn ra sự kiện lịch sử có ý nghĩa rất lớn, không chỉ đối với Kitô giáo mà còn đối với cả thời Trung Cổ”.
Nhưng vì sao thị trấn nhỏ Viterbo, cách Rôma khoảng 90 phút về phía bắc, lại được chọn làm nơi đặt trụ sở Giáo hoàng? Đó là vì vào thế kỷ XIII, Rôma không còn an toàn do những cuộc xung đột liên miên giữa hai gia tộc quyền lực: phe Guelph và Ghibelline.
Elena Cangiano cho biêt thêm: “Vì thế, Đức Giáo hoàng nhận ra rằng cần phải chuyển trụ sở. Ngài chọn Viterbo vì đây là thành phố gần Rôma, thuộc phe Guelph, và quan trọng nhất là đã có sẵn một hệ thống tường thành bao quanh dài khoảng 4 km. Đây là một thành phố an toàn, lại nằm trên tuyến hành hương Via Francigena, một con đường rất quan trọng. Nhờ đó, Viterbo cũng là một thành phố thịnh vượng về kinh tế. Chính vì tất cả những lý do đó mà Rôma bị bỏ lại và Viterbo được chọn vào năm 1257”.
Trong 24 năm là trụ sở Giáo hoàng, Viterbo đã chứng kiến 9 triều đại Giáo hoàng. Thành phố nhỏ này cũng là nơi bầu chọn vị Giáo hoàng người Bồ Đào Nha duy nhất trong lịch sử, và cả “năm của bốn Giáo hoàng” với các vị: Innocentê IV, Adriano IV, Grêgôriô X và Gioan XXI.
Elena Cangiano chia sẻ thêm: “Tôi thường nói rằng ở Ý có rất nhiều ‘thành phố của các Giáo hoàng’ vì nhiều nơi là quê hương của các Giáo hoàng. Nhưng Viterbo mới thực sự là ‘thành phố của các Giáo hoàng’, vì sau Rôma, đây là trụ sở Giáo hoàng duy nhất mang tính chính thức”.
Nếu Rôma được gọi là Thành phố Vĩnh Hằng, thì Viterbo sẽ được ghi nhớ trong lịch sử nhờ khoảng thời gian tuy ngắn nhưng đầy dấu ấn khi từng là trung tâm quyền lực của Giáo hoàng vào thế kỷ XIII.