Một trong những hệ quả đau đớn nhất của nghề phóng viên chiến trường là phải chứng kiến tận mắt những thực tại khắc nghiệt nhất của con người: đỉnh điểm của bạo lực, đau khổ và mất mát. Đó chính là điều mà nhà báo P.J. Armengou đã trải qua trong những năm tác nghiệp tại các vùng xung đột trên thế giới, và cũng là nguồn cảm hứng hình thành nên tác phẩm mới nhất của ông.
P.J. Armengou chia sẻ: “Chủ đề về sự tha thứ là điều tôi gặp đi gặp lại trong suốt sự nghiệp làm báo tại các vùng chiến sự, nơi tôi chứng kiến quá nhiều đau thương và bạo lực. Thế nhưng giữa tất cả những điều ấy, tôi lại bất ngờ bắt gặp những câu chuyện đầy ánh sáng, những câu chuyện về hòa giải và về việc phá vỡ vòng xoáy bạo lực”.
Cuộc diệt chủng tại Rwanda năm 1994 đã đánh dấu khởi đầu sự nghiệp của Armengou. Khi ấy, những phần tử cực đoan thuộc sắc tộc Hutu đã tiến hành cuộc tàn sát nhằm vào người Tutsi, sắc tộc đối nghịch với họ. Trong số các nạn nhân có Alice, một phụ nữ Tutsi bị hành hạ dã man và mất đi các con của mình dưới bàn tay của những kẻ sát nhân.
Armengou nhớ lại: “Tôi đã phỏng vấn bà ấy khi chỉ cách vài centimet là người đàn ông đã gây ra tất cả những đau khổ đó, người trực tiếp tham gia giết các con bà và làm bà bị thương tật. Câu chuyện về sự tha thứ ấy, về sự tha thứ mà bà đã dành cho ông ta, đã cuốn hút tôi, ám ảnh tôi và làm tôi hoàn toàn xúc động”.
Chính từ lần đầu tiên nghe câu chuyện của Alice, Armengou bắt đầu hành trình tìm kiếm và ghi lại những “Gương mặt của sự tha thứ” (Faces of Forgiveness). Qua những chứng từ ấy, ông muốn cho thấy rằng bên kia bạo lực và hận thù luôn tồn tại khả năng bắt đầu lại, nếu cả nạn nhân lẫn người gây ra tội lỗi đều được trao cho một cơ hội thứ hai.
Tuy nhiên, tha thứ không có nghĩa là quên đi quá khứ, và cũng không nhất thiết đồng nghĩa với việc hòa giải hoàn toàn.
Ông giải thích: “Tôi tin rằng hình thức tha thứ trọn vẹn nhất, thứ tha dẫn đến một nền hòa bình đích thực nhất, là sự tha thứ dám nhìn nhận những gì đã xảy ra, dù đó là tổn thương mình gây ra cho người khác hay người khác gây ra cho mình. Nó đón nhận nỗi đau ấy và nói rằng: từ chính nỗi đau này, tôi sẽ rút ra điều gì đó tốt đẹp”.
Một sự tha thứ triệt để như thế đôi khi có vẻ vượt quá khả năng của con người bình thường. Thế nhưng đó lại là con đường mà Diane Foley đang cố gắng sống mỗi ngày. Bà là mẹ của nhà báo James Foley, người đã bị tổ chức khủng bố ISIS sát hại.
Armengou kể: “Bà đã trải qua một hành trình dài để vượt thắng lòng thù hận, bạo lực và nỗi đau; để có thể đón nhận con người của kẻ gây tội và tha thứ cho họ. Tuy nhiên, cho đến hôm nay, bà vẫn đang tiếp tục hành trình tha thứ cho Alexanda Kotey, một trong những kẻ liên quan đến vụ sát hại con trai bà, đồng thời cũng đang cố gắng tha thứ cho chính chính phủ Hoa Kỳ vì đã không làm đủ để cứu con trai mình”.
Những nhân vật trong cuốn sách của Armengou không phải là những con người hoàn hảo. Họ vẫn mang những vết thương sâu đậm của quá khứ. Tuy nhiên, họ có chung một điểm đặc biệt: một đời sống tinh thần sâu sắc giúp họ từng bước tiến đến sự tha thứ.
Đối với nhiều người trong số họ, đức tin Kitô giáo chính là nguồn sức mạnh ấy, một đức tin mời gọi con người tha thứ “bảy mươi lần bảy”.
Dẫu vậy, những câu chuyện đầy sức mạnh này vẫn để lại nơi người đọc một câu hỏi không dễ trả lời:
Mỗi câu chuyện trong cuốn sách giống như một tấm gương đặt trước mặt chúng ta và hỏi: Bạn có thể tha thứ được không? Tha thứ khi con cái mình bị giết hại, khi mình bị cướp mất tất cả, khi bị xâm hại, khi chiến tranh cướp đi mọi thứ mà mình yêu quý?
Sulaiman, Alice, Emmanuel, George, Diane và Thabang là những “Gương mặt của sự tha thứ” trong tác phẩm của Armengou. Họ không phải là những anh hùng siêu phàm, nhưng là những con người đã chọn một con đường rất khó đi, đó chính là con đường tha thứ.
Nhờ lựa chọn ấy, bất chấp những mất mát khôn cùng và những vết thương tưởng như không thể chữa lành, họ đã từng bước xây dựng lại cuộc đời mình.
Câu chuyện của họ cho thấy rằng tha thứ không xóa bỏ quá khứ, nhưng có thể giải thoát con người khỏi sự giam cầm của hận thù. Tha thứ không làm cho điều ác trở nên tốt đẹp, nhưng có thể ngăn điều ác tiếp tục sinh ra điều ác. Và đôi khi, giữa những đổ nát của chiến tranh và bạo lực, chính sự tha thứ lại trở thành bằng chứng hùng hồn nhất cho sức mạnh của tình yêu và phẩm giá con người.