--- Lời cảnh tỉnh cho một thế hệ khép kín ---
chúng ta đánh mất khả năng nhận ra
những dấu chỉ nhẹ nhàng của Thiên Chúa
Có những thời điểm trong đời sống thiêng liêng, chúng ta bất chợt nhận ra rằng Thiên Chúa đã nói rất nhiều, đã gõ rất lâu, đã mời gọi rất nhẹ, nhưng lòng của chúng ta vẫn như một cánh cửa khép hờ. Không phải Thiên Chúa im lặng, Ngài chưa bao giờ im lặng, mà chính trái tim của con người đã trở nên quá ồn ào, quá phòng vệ, hoặc quá bận rộn để nhận ra tiếng gọi của Ngài. Trong trang Tin Mừng hôm nay (x. Mt 11, 16-19) hé mở một trong những bi kịch lớn nhất của tôn giáo: Thiên Chúa đến bằng nhiều cách, nhưng con người từ chối bằng một thái độ duy nhất, đó chính là khép kín. Chúa Giêsu nhìn vào thế hệ của Ngài và thốt lên: “Tôi phải ví thế hệ này với ai?” Câu hỏi ấy không phải một lời trách móc, nhưng là tiếng đau của một trái tim bị từ chối. Ngài ví họ như “lũ trẻ ngồi ngoài chợ”, những đứa trẻ muốn điều khiển cuộc chơi, muốn mọi sự xảy ra theo ý mình. Người ta muốn một Gioan, nhưng lại chê Gioan quá khắc khổ, họ muốn một Đấng Mêsia gần gũi, nhưng lại chê Đức Giêsu quá thân mật với người tội lỗi. Cả Gioan lẫn Đức Giêsu đều không làm họ hài lòng, không phải vì hai vị sai, nhưng vì lòng họ đã đóng kín trước Thiên Chúa.
Thánh Gioan Tẩy Giả đến “không ăn, không uống”, sống tinh tuyền, khổ hạnh, chỉ để kêu gọi người ta trở về. Nhưng người ta nói: “Ông ta bị quỷ ám”. Còn Đức Giêsu đến vẫn “ăn và uống như ai”, chia sẻ bàn ăn với những người tội lỗi để đưa họ trở về, nhưng họ lại nói: “Đây là tay ăn nhậu”. Khi trái tim con người cứng lại, thì dù Thiên Chúa đi bằng con đường nào, họ vẫn từ chối. Đó là điều Đức Giêsu vạch trần: “Họ không nhảy múa… họ không khóc than”. Một thế hệ không đáp lại, một thế hệ tự nhốt mình trong định kiến, và một thế hệ muốn Thiên Chúa phải đến theo đúng hình ảnh họ dựng lên về Ngài. Đó chính là căn bệnh của mọi thời đại, kể cả hôm nay.
Hình ảnh “lũ trẻ ngoài chợ” là một ẩn dụ sâu sắc. Chúng ta đang sống trong một thời đại có quá nhiều tiếng ồn: tiếng của mạng xã hội, tiếng của định kiến, tiếng của áp lực xã hội, hay tiếng của những tiêu chuẩn thành công, … Khi tâm hồn bị bao phủ bởi những tiếng ồn ấy, chúng ta đánh mất khả năng nhận ra những dấu chỉ nhẹ nhàng của Thiên Chúa. Thiên Chúa gọi mời chúng ta bằng nhiều cách: bằng lời Kinh Thánh mà chúng ta nghe mỗi ngày, bằng một biến cố nhỏ gợi lên suy nghĩ, bằng một lời cảnh báo qua người khác, hay bằng một nỗi bất an kỳ lạ thúc đẩy chúng ta thay đổi, hoặc bằng chính những vấp ngã làm cho chúng ta tỉnh lại. Nhưng con người hôm nay dễ rơi vào thái độ hoặc khước từ mọi điều không hợp ý mình, hoặc chê bai những gì đụng chạm đến cái tôi, hoặc phòng thủ trước mọi lời kêu gọi hoán cải. Sự khép kín ấy là gốc rễ của bi kịch tâm linh.
Người thời Chúa Giêsu không giết Gioan Tẩy Giả bằng một lưỡi dao trước đó, họ đã giết ông bằng thái độ khước từ. Người ta cũng không đóng đinh Đức Giêsu trước khi đóng lòng mình lại với Ngài. Tội lớn nhất không phải là tội yếu đuối, mà tội lớn nhất là tội từ chối ân sủng. Đó chính là kiểu tội không ồn ào, không gây scandal, không gây tai tiếng, hay không làm người khác phẫn nộ, … Nhưng nó giết chết sự sống bên trong, vì nó khiến chúng ta không còn mở ra cho Thiên Chúa biến đổi. Đức Thánh Cha Phanxicô nhiều lần cảnh báo về “căn bệnh của những người có trái tim đóng kín”, ngài nói rằng: “Không ai tồi tệ hơn người tự cho mình là công chính nhưng không để Thiên Chúa chạm đến”. (Bài giảng ngày 23.10.2017). Chính sự khép kín ngăn cản chúng ta nhận ra niềm vui của Tin Mừng.
Tin Mừng hôm nay hé mở một sự thật quan trọng, đó là Thiên Chúa đến với con người bằng nhiều cung giọng khác nhau. Một Gioan nghiêm khắc. Một Giêsu hiền từ. Hai cách tiếp cận tưởng như trái ngược, nhưng lại đều đến từ cùng một trái tim của Thiên Chúa. Nếu chúng ta từ chối một trong hai, tức là chúng ta từ chối chính Thiên Chúa. Trong đời sống thiêng liêng, đôi khi Chúa đến bằng một lời nhắc nhở mạnh mẽ, cũng có đôi khi Ngài đến bằng một vòng tay dịu dàng. Có những lúc lời Chúa là tiếng gọi thức tỉnh, nhưng cũng có những lúc lại là tiếng xoa dịu an ủi. Nhưng nếu lòng chúng ta khép kín, chúng ta sẽ không nhận ra cả hai.
Lời cuối cùng trong trang Tin Mừng: “Đức khôn ngoan được chứng mình bằng hành đông”, là câu kết của Chúa Giêsu, và cũng là chìa khóa giải thích toàn bộ trang Tin Mừng. Người ta nói đủ thứ về Gioan, về Đức Giêsu, nhưng lời nói không nói lên sự thật. Chỉ hành động mới nói lên sự thật. Gioan sống đời khổ hạnh, đó là tiếng gọi hoán cải. Giêsu sống đời gần gũi, đó là sự xuống gần của Thiên Chúa. Cả hai đều có cùng một “hoa trái” là dẫn con người đến với Nước Trời. Bài học dành cho chúng ta là đừng đánh giá theo dáng vẻ bên ngoài, nhưng hãy nhìn hoa trái của đời sống thiêng liêng. Thiên Chúa có thể mặc nhiều “hình dạng” khác nhau để chạm đến trái tim của mỗi người chúng ta.
Trang Tin Mừng hôm nay là một lời cảnh báo nhẹ nhàng nhưng sâu sắc: Đừng để tâm hồn trở thành khu chợ ồn ào, nơi tiếng Chúa bị chìm lấp. Chúng ta cần tự hỏi: Tôi có đang sống như một đứa trẻ thích điều khiển cuộc chơi? Tôi có đang chỉ muốn Chúa đến theo cách tôi mong đợi? Tôi có đang phê phán hơn là lắng nghe? Tôi có đang khước từ những lời mời gọi thay đổi? Hay tôi có phê bình Giáo Hội, linh mục, tu sĩ, anh chị em, … vì họ không vừa ý tôi, thay vì nhận ra lời Chúa qua họ? Sự khép kín là con đường làm nghẹt tiếng Chúa. Trái lại, sự mở lòng là con đường để ơn cứu độ được chảy vào. Thiên Chúa không chỉ đến trong nhà thờ. Ngài đến trong những lời khuyên của ai đó làm cho chúng ta khó chịu, một biến cố khiến chúng ta phải dừng lại, một khoảng trống nội tâm buộc chúng ta đặt lại câu hỏi, hay một thất bại làm cho chúng ta tỉnh thức, hoặc một cuộc gặp gỡ rất tình cờ. Chúa Giêsu đến với sự thật. Thiên Chúa luôn nói, nhưng không phải ai cũng nghe. Điều quyết định không phải là Thiên Chúa đến thế nào, mà là trái tim của chúng ta có mở ra hay không.
Như vậy, trang Tin Mừng hôm nay giống như một tấm gương soi: Thiên Chúa đã đến, đang đến, và sẽ đến với mỗi người bằng nhiều cách. Nhưng câu hỏi vẫn còn đó: Tôi có nhận ra Ngài không? Tiếng gọi của Gioan đã bị từ chối. Tiếng gọi của Đức Giêsu cũng bị từ chối. Nguy cơ của chúng ta hôm nay là… lặp lại bi kịch ấy. Vì thế, lời mời gọi cuối cùng dành cho mỗi người là: Hãy mở lòng! Hãy lắng nghe! Hãy để Thiên Chúa đến theo cách Ngài muốn! Khi đó, lời cuối của đoạn Tin Mừng sẽ trở thành hiện thực trong đời sống của mỗi người chúng ta: “Đức Khôn Ngoan được chứng minh bằng hành động”. Nghĩa là, chính cuộc đời của chúng ta được đổi mới, thanh thoát, tràn đầy bình an, đó sẽ là trở thành bằng chứng rằng Thiên Chúa đã thực sự chạm đến mỗi người chúng ta.