Lòng thương xót bước vào cuộc đời bất xứng
ở đó ân sủng càng chứa chan gấp bội”
Giữa những ồn ào của đời sống, có những tiếng gọi vang lên thật khẽ, nhưng đủ sức làm đổi hướng cả một đời người. Trong khung cảnh tấp nập của trạm thu thuế, nơi tiếng mặc cả, tiếng tiền xu va chạm và những ánh mắt nghi kỵ đan xen nhau, Đức Giêsu dừng lại trước một con người. Thánh sử Luca kể lại thật giản dị: “Đức Giêsu trông thấy một người thu thuế tên là Lêvi… Người bảo ông: ‘Anh hãy theo tôi!’” (Lc 5,27). Không một lời chất vấn về quá khứ. Không một điều kiện ràng buộc. Chỉ một ánh nhìn và một tiếng gọi. Nhưng chính sự đơn sơ ấy lại chứa đựng quyền năng biến đổi.
Lêvi là người thu thuế, một hạng người bị khinh miệt trong xã hội Do Thái thời bấy giờ. Họ bị xem là cộng tác với đế quốc Rôma, bị coi là tham lam, phản bội đồng bào. Có lẽ Lêvi đã quen với những ánh mắt lạnh lùng, những lời xì xào sau lưng. Con người ta, khi bị gán nhãn tội lỗi quá lâu, có thể bắt đầu tin rằng mình chỉ đáng như thế. Nhưng hôm ấy, anh gặp một ánh nhìn khác. Tin Mừng nói Đức Giêsu “trông thấy” ông. Cái nhìn ấy không dừng lại ở bề mặt, nhưng xuyên qua lớp vỏ bất xứng để chạm đến phẩm giá sâu xa mà tội lỗi không thể xóa nhòa.
Thiên Chúa luôn nhìn con người bằng ánh nhìn như thế. Ngôn sứ Êdêkien đã nghe lời Chúa phán: “Ta không vui thích gì về cái chết của kẻ gian ác, nhưng vui thích khi nó từ bỏ đường lối mình mà được sống” (Ed 33,11). Lòng thương xót của Thiên Chúa không khởi đi từ sự xứng đáng của chúng ta, nhưng từ chính trái tim của Ngài. Như Thánh Phaolô xác tín: “Nơi đâu tội lỗi đã lan tràn, ở đó ân sủng càng chứa chan gấp bội” (Rm 5,20). Ân sủng không chỉ đủ để che phủ quá khứ, nhưng còn đủ mạnh để mở ra một tương lai mới.
Tiếng gọi “anh hãy theo tôi”, vì thế, không chỉ là một lời mời đổi nghề, nhưng còn là lời mời đổi hướng cuộc đời. Và điều làm chúng ta kinh ngạc là phản ứng của Lêvi: “Ông bỏ tất cả, đứng dậy đi theo Người” (Lc 5,28). Không trì hoãn, cũng không do dự. ông đứng dậy, một cử chỉ vừa thể lý vừa thiêng liêng. Đứng dậy khỏi chỗ ngồi của thói quen, khỏi vị trí gắn liền với tội lỗi, khỏi căn tính cũ mà xã hội áp đặt. Sám hối không chỉ là nuối tiếc quá khứ, nhưng sám hối còn là dám đứng lên để bước theo Chúa trong hiện tại.
Đức Thánh Cha Phanxicô trong tông huấn Misericodiae Vultus đã nói: “Lòng thương xót là nền tảng đời sống của Hội Thánh” (MV, 10). Khi Đức Giêsu gọi Lêvi, Người không chỉ cứu một cá nhân, mà Người còn mặc khải khuôn mặt của Thiên Chúa là Cha giàu lòng xót thương. Và lòng thương xót ấy không dừng lại ở sự tha thứ, nhưng mở ra một sứ mạng.
Sau khi theo Chúa, Lêvi tổ chức một bữa tiệc lớn tại nhà mình (x. Lc 5,29). Đó không đơn thuần là bữa tiệc xã giao, nhưng còn là bữa tiệc của người được cứu. Ông mời bạn bè, những người thu thuế và tội lỗi như mình đến gặp Đấng đã đổi đời ông. Lòng thương xót khi được đón nhận thật sự sẽ trở thành niềm vui không thể giữ riêng. Nó sẽ thúc đẩy chúng ta chia sẻ Đấng đã chạm đến đời mình. Nhưng bữa tiệc ấy cũng làm dấy lên lời chỉ trích. Những người Pharisêu thắc mắc: “Tại sao các ông lại ăn uống với bọn thu thuế và quân tội lỗi?” (Lc 5,30). Đức Giêsu đáp lại bằng một hình ảnh đầy cảm thương: “Người khoẻ mạnh không cần thầy thuốc, người đau ốm mới cần” (Lc 5,31). Thiên Chúa không đến để xác nhận sự tự mãn của người cho mình là công chính, nhưng để chữa lành những ai biết mình cần được chữa lành. Có hai nguy cơ luôn rình rập đời sống thiêng liêng: hoặc là chúng ta tuyệt vọng vì thấy mình quá tội lỗi, hoặc là chúng ta tự mãn vì nghĩ mình đủ tốt. Cả hai đều làm cho chúng ta xa lòng thương xót.
Tiếng gọi của Đức Giêsu hôm nay vẫn vang lên giữa những “trạm thu thuế” của thời đại: giữa những môi trường đầy cám dỗ, những chọn lựa sai lầm, hay những thất bại riêng tư mà ta muốn giấu kín. Ngài không chờ chúng ta hoàn hảo mới gọi. Ngài gọi để chúng ta được hoàn thiện. Ngôn sứ Isaia đã loan báo lời hứa ấy: “Dù tội các ngươi có đỏ như son, Ta cũng sẽ làm cho trắng như tuyết” (Is 1,18). Lòng thương xót không chỉ xóa đi quá khứ, nhưng còn tái tạo căn tính.
Điều kỳ diệu là Lêvi, người từng bị khinh miệt, sau này trở thành Mátthêu, tác giả của một sách Tin Mừng. Từ bàn thu thuế, ông bước vào lịch sử cứu độ như một chứng nhân. Thiên Chúa không chỉ xóa tội, mà Ngài còn biến quá khứ thành chứng từ. Những vết thương được chữa lành trở thành nơi phát sinh lòng cảm thông. Người từng được tha thứ sẽ dễ dàng tha thứ hơn, và người từng được nâng dậy sẽ biết nâng đỡ người khác.
Có thể mỗi chúng ta đều có một “bàn thu thuế” của riêng mình: một góc tối, một quá khứ đáng xấu hổ, hay một thói quen chưa dứt. Nhưng giữa tất cả, Đức Giêsu vẫn dừng lại, vẫn “trông thấy” chúng ta, và vẫn nói: “Anh hãy theo tôi”. Nếu chúng ta dám đứng dậy, dám bỏ lại điều cũ, và dám tin rằng mình được yêu thương ngay trong bất xứng, thì tiếng gọi ấy sẽ mở ra một hành trình mới. Và khi ấy, chúng ta sẽ hiểu rằng không có tội lỗi nào lớn hơn lòng thương xót, và cũng không có quá khứ nào mạnh hơn tiếng gọi của Thiên Chúa. Giữa tội lỗi, tiếng gọi vẫn vang lên. Giữa bất xứng, lòng thương xót vẫn bước vào. Và chính nơi đó, một cuộc đời được tái sinh.