Chứng tá của người môn đệ
giữa một xã hội đầy giả hình,
khi dám nói lời chân thật trong yêu thương
thay vì im lặng vì sợ hãi,
và khi dám chọn điều đúng dù phải trả giá,
thì lúc ấy,
Gioan Tẩy Giả vẫn đang lên tiếng
Trong thế giới đầy tiếng ồn hôm nay, điều con người thiếu không phải là thông tin, nhưng là sự thật; và cũng không phải thiếu lời nói, nhưng là những con người dám sống cho điều mình nói. Dưới ánh sáng Tin Mừng, “tiếng nói của sự thật” không bao giờ chỉ là một lập trường đạo đức hay một nguyên tắc trừu tượng. Sự thật luôn mang một khuôn mặt, có tên gọi, có lịch sử và thường được viết bằng máu. Tin Mừng Maccô kể về Gioan Tẩy Giả hôm nay (x. Mc 6, 14-29) cho thấy một điều rất rõ, đó là sự thật không chỉ cần được nói ra, mà cần có người sẵn sàng trả giá để bảo vệ nó. Và chính ở đó, chứng tá của người môn đệ được tỏ lộ một cách trọn vẹn nhất.
Gioan Tẩy Giả xuất hiện trong Tin Mừng không như một nhà cải cách xã hội hay một nhà luân lý khắt khe, nhưng như một ngôn sứ đứng giữa lằn ranh mong manh của quyền lực và lương tâm. Ông không tìm cách đối đầu với vua Hêrôđê, nhưng cũng không chấp nhận im lặng để giữ an toàn cho bản thân. Ông chọn con đường khó nhất, đó chính là nói sự thật trong tình yêu thương và trung thành với Luật Thiên Chúa. Vì thế, Gioan đã lên tiếng: “Ngài không được phép lấy vợ của anh ngài” (Mc 6,18) . Một câu nói ngắn, nhưng chạm đến tận gốc của sự gian dối đang được che đậy bằng quyền lực, danh dự và thỏa hiệp.
Điều đáng chú ý ở đây là Hêrôđê không hoàn toàn khép kín trước sự thật. Tin Mừng nói rằng ông “biết Gioan là người công chính và thánh thiện”, ông “sợ Gioan”, và “khi nghe ông nói thì rất phân vân, nhưng lại cứ thích nghe” (x. Mc 6,20) . Đây là một bức chân dung rất thật của lương tâm con người: vừa bị hấp dẫn bởi ánh sáng, vừa sợ ánh sáng phơi bày bóng tối. Sự thật luôn có sức lôi cuốn kỳ lạ, ngay cả đối với những người đang sống trong sai lầm. Nhưng sự hấp dẫn ấy không đủ để cứu con người, nếu họ không dám bước thêm một bước nữa là hoán cải.
Chính ở đây, bi kịch của Gioan Tẩy Giả, và cũng là bi kịch của sự thật, bắt đầu lộ diện. Hêrôđia “căm thù ông Gioan và muốn giết ông” (x. Mc 6,19) . Sự thật không làm tổn thương ai, chính lòng kiêu ngạo và dục vọng bị vạch trần mới cảm thấy bị đe dọa. Khi con người không muốn thay đổi đời sống, họ tìm cách loại bỏ người nhắc họ phải thay đổi. Điều này đã được thánh Gioan Kim Khẩu nói đến một cách rất thẳng thắn: “Không gì làm kẻ gian ác tức giận cho bằng một đời sống công chính”. Gioan không bị giết vì làm điều xấu, mà vì ông làm điều đúng trong một thế giới đã quen với sai lầm.
Cái chết của Gioan Tẩy Giả càng trở nên đau lòng hơn khi nó diễn ra không trong một phiên tòa công minh, nhưng trong một bữa tiệc sinh nhật đầy men rượu, dục vọng và những lời hứa trống rỗng. Tin Mừng cho thấy sự tầm thường đáng sợ của cái ác: một lời thề bốc đồng, một chút sĩ diện, và một nỗi sợ mất mặt trước quan khách, lại nặng ký hơn cả mạng sống của một con người công chính. “Vua buồn lắm, nhưng vì đã trót thề… nên không muốn thất hứa” (Mc 6,26) . Ở đây, Hêrôđê không thiếu cảm xúc, nhưng ông đã thiếu thiếu can đảm. Ông buồn, nhưng ông không dám chọn điều đúng; ông sợ, nhưng ông không đủ mạnh để vượt qua nỗi sợ ấy. Như vậy, Gioan bị chém đầu không chỉ bởi sự độc ác, mà còn bởi sự hèn nhát của một lương tâm không dám quyết định cho sự thật.
Tuy nhiên, Tin Mừng cho thấy một nghịch lý sâu xa hơn, đó là Gioan chết, nhưng tiếng nói của ông không chết. Sau biến cố ấy, lương tâm vua Hêrôđê không còn bình an. Khi nghe nói về Đức Giêsu, ông hoảng sợ và thốt lên: “Ông Gioan, ta đã cho chém đầu, chính ông đã trỗi dậy!” (Mc 6,16) . Sự thật có thể bị bịt miệng trong chốc lát, nhưng nó không bao giờ bị xóa bỏ. Nó trở lại, mạnh hơn, dai dẳng hơn, như một tiếng gọi không ngừng vang lên trong lương tâm con người. Gioan đã bị giết, nhưng sự thật mà ông làm chứng lại trở thành con đường chuẩn bị cho Đức Giêsu, Đấng là Sự Thật sống động và trọn vẹn.
Đối với người môn đệ hôm nay, Gioan Tẩy Giả không chỉ là một nhân vật của quá khứ, mà còn là một tấm gương soi chiếu rất gần. Chứng tá cho sự thật không phải lúc nào cũng đưa đến sự thành công, an toàn hay được yêu mến. Điều này được Chúa Giêsu nói đến rất rõ: “Ai muốn theo tôi, phải từ bỏ chính mình, vác thập giá mình mà theo” (Mc 8,34) . Thập giá của người môn đệ hôm nay có thể không phải là cái chết thể lý, nhưng là sự mất mát uy tín, sự cô đơn khi không thỏa hiệp, hay sự thiệt thòi khi chọn điều ngay thẳng trong một môi trường quen với gian dối. Nhưng chính trong những lựa chọn âm thầm ấy, chúng ta được trở nên tự do thật sự.
Hội Thánh luôn nhấn mạnh rằng lương tâm không phải là nơi con người tự tạo ra sự thật cho mình, mà là nơi con người lắng nghe tiếng nói của Thiên Chúa. Công đồng Vaticanô II khẳng định: “Lương tâm là nơi sâu thẳm nhất và kín đáo nhất của con người, nơi con người ở một mình với Thiên Chúa” (Gaudium et Spes, 16) . Gioan Tẩy Giả đã sống trọn vẹn điều đó. Ông không bảo vệ danh tiếng, cũng không giữ mạng sống bằng cách im lặng, nhưng trung thành với sự thật mà ông đã nhận ra và loan báo.
Cuối cùng, tiếng nói của sự thật không kết thúc nơi Gioan, nhưng được trao lại cho mỗi người môn đệ hôm nay. Khi chúng ta dám sống trung thực giữa một xã hội đầy giả hình, khi dám nói lời chân thật trong yêu thương thay vì im lặng vì sợ hãi, và khi dám chọn điều đúng dù phải trả giá, thì lúc ấy, Gioan Tẩy Giả vẫn đang lên tiếng. Đó không phải là tiếng nói ồn ào hay kết án, mà là tiếng nói âm thầm nhưng kiên vững của một lương tâm được Tin Mừng soi sáng.
Xin cho mỗi chúng ta, trong hành trình theo Chúa, biết học nơi Gioan Tẩy Giả lòng can đảm của người môn đệ đích thực: dám sống cho sự thật, dám trả giá cho sự thật, và dám tin rằng sự thật dù bị chém đầu vẫn là con đường duy nhất dẫn chúng ta đến tự do và sự sống viên mãn, bởi vì “sự thật sẽ giải phóng anh em” (x. Ga 8,32).