--- Khiêm nhường để Đấng Khác được tỏ lộ ---
về chính mình và về Thiên Chúa”
Dưới bầu trời khô cằn của hoang địa Giuđê, nơi không có đền đài nguy nga, cũng không có tiếng tung hô của đám đông, lại vang lên một tiếng nói làm rung chuyển toàn bộ lịch sử cứu độ. Đó không phải là tiếng của một người tìm kiếm chỗ đứng cho mình, nhưng là tiếng của một con người chấp nhận lùi vào bóng tối để Ánh Sáng được tỏ lộ. Tin Mừng hôm nay (x. Ga 1,19–28) đưa chúng ta đến gặp Gioan Tẩy Giả, một nhân vật độc đáo, bởi vì ông biết rất rõ mình là ai, và còn rõ hơn nữa: mình không phải là ai.
Khi các tư tế và thầy Lêvi từ Giêrusalem đến hỏi Gioan: “Ông là ai?” (Ga 1,19), họ không chỉ thực hiện một cuộc điều tra tôn giáo, mà vô tình chạm tới câu hỏi nền tảng của mọi đời sống thiêng liêng. Tôi là ai trước mặt Thiên Chúa? Tôi đang sống từ căn tính nào? Điều đáng chú ý là Gioan không bắt đầu bằng cách nói ông là gì, nhưng bằng cách xác định ông không là gì: “Tôi không phải là Đấng Kitô” (Ga 1,20). Thánh Augustinô nhận xét rất sâu sắc rằng: “Gioan tự nhận mình là tiếng, để người ta không lầm ông với Lời” (In Ioannis Evangelium Tractatus, IV, 1). Trong một thế giới luôn thúc ép con người khẳng định bản thân, xây dựng hình ảnh, tận dụng cơ hội để nổi bật, Gioan chọn một con đường hoàn toàn ngược lại: con đường tự rút lui, để Đấng Khác được nhận ra. Đây không phải là sự tự ti, mà là sự sáng suốt thiêng liêng: biết phân định ranh giới giữa mình và Thiên Chúa.
Khi bị hỏi tiếp: “Ông có phải là Êlia không? Ông có phải là vị ngôn sứ chăng?” (Ga 1,21), Gioan vẫn trả lời ngắn gọn: “Không”. Mỗi câu “không” ấy không làm Gioan nhỏ đi, nhưng giải phóng ông khỏi cám dỗ của những danh xưng lớn lao. Thánh Tôma Aquinô cho rằng khiêm nhường là “đức tính giúp con người sống đúng với sự thật về mình” (x. Summa Theologiae, II-II, q.161, a.3). Gioan không phủ nhận sứ mạng của mình, nhưng ông từ chối mọi sự đồng hóa mình với Đấng Mêsia.
Cuối cùng, khi buộc phải nói mình là ai, Gioan chỉ nhận một danh xưng rất khiêm tốn, mượn từ ngôn sứ Isaia: “Tôi là tiếng người hô trong hoang địa: Hãy sửa đường cho thẳng để Đức Chúa đi” (Is 40,3; Ga 1,23). Ông không nhận mình là “Lời”, mà chỉ là “tiếng”. Thánh Gioan Kim Khẩu giải thích: “Tiếng thì vang lên rồi qua đi, nhưng Lời thì tồn tại mãi. Gio-an vui lòng tan biến để Lời được lắng nghe” (Homiliae in Ioannem, XVII).
Không phải ngẫu nhiên mà Gioan thi hành sứ vụ trong hoang địa. Trong Kinh Thánh, hoang địa là nơi Thiên Chúa thanh luyện dân Người (x. Đnl 8,2), là nơi con người bị tước bỏ mọi chỗ dựa giả tạo để chỉ còn trông cậy vào Thiên Chúa. Đức Thánh Cha Bênêđictô XVI nhận định: “Hoang địa là nơi con người đối diện với sự thật về chính mình và về Thiên Chúa” (Jesus of Nazareth, tập I). Gioan đã chấp nhận ở đó, bởi vì chỉ trong sự nghèo nàn và trống rỗng, tiếng nói mới không bị lẫn với những tiếng ồn khác. Đây là một thách đố rất thời sự: làm sao để tiếng nói của Hội Thánh hôm nay không bị hòa tan trong sự ồn ào của chính mình?
Đỉnh cao của linh đạo Gioan được thể hiện trong lời tuyên bố: “Người sẽ đến sau tôi… tôi không đáng cởi quai dép cho Người” (Ga 1,27). Trong văn hóa Do Thái, cởi quai dép là công việc thấp hèn nhất của người nô lệ. Khi dùng hình ảnh này, Gioan không tự hạ nhục mình, nhưng đặt mình đúng chỗ trước sự thánh thiện tuyệt đối của Đấng Cứu Thế. Thánh Cyrillô thành Alexandria giải thích điều này rằng: “Khoảng cách giữa Gioan và Đức Kitô không phải là khoảng cách đạo đức, nhưng là khoảng cách bản thể giữa thụ tạo và Đấng Tạo Hóa” (Commentarius in Ioannem). Chính khi Gioan tự hạ, vai trò của ông lại trở nên vĩ đại, ông đã trở thành người chỉ đường cho nhân loại đến với Đấng Cứu Độ.
Tin Mừng nhấn mạnh một chi tiết gây bối rối: “Có một vị đang ở giữa các ông mà các ông không biết” (Ga 1,26). Đức Kitô đã hiện diện, nhưng không được nhận ra. Vì thế, cần có một “tiếng nói” để đánh thức. Sứ vụ của Gioan không phải là tạo ra Đấng Cứu Độ, mà là làm cho Ngài được nhận ra. Đây cũng là sứ mạng của Hội Thánh, như Công đồng Vaticanô II xác định: “Hội Thánh hiện hữu để loan báo và làm cho mầu nhiệm Đức Kitô được hiện diện trong lịch sử” (Ad Gentes, 2).
Lời tuyên bố nổi tiếng của Gioan: “Người phải lớn lên, còn tôi phải nhỏ lại” (Ga 3,30) không chỉ là một thái độ cá nhân, mà là linh đạo nền tảng của mọi phục vụ trong Hội Thánh. Đức Thánh Cha Phanxicô đã nhiều lần cảnh báo: “Nguy cơ lớn nhất của người phục vụ là tự đặt mình vào trung tâm thay vì Đức Kitô” (Evangelii Gaudium, 95). Khi cái tôi chiếm chỗ, Đức Kitô bị che khuất. Khi người phục vụ biết lùi lại, ánh sáng của Chúa mới được tỏ lộ.
Trang Tin Mừng hôm nay không chỉ kể lại một biến cố trong quá khứ, mà đặt mỗi chúng ta trước một chọn lựa rất cụ thể: tôi muốn là ai trong tương quan với Đức Kitô? Là người tìm cách giữ ánh sáng cho mình, hay là người chấp nhận làm “tiếng nói” để ánh sáng được nhận ra? Hoang địa của thế giới hôm nay là hoang địa của chủ nghĩa cá nhân, của sự ồn ào truyền thông, của cái tôi phình to vẫn đang khát khao những tiếng nói như Gioan là những con người dám sống khiêm nhường, dám lùi lại, để giữa muôn vàn tiếng ồn, người khác có thể nhận ra Đấng đang đến. Đấng đang ở giữa chúng ta, và là Đấng duy nhất xứng đáng được tôn vinh.