Khi tình yêu trở thành trung tâm của đời sống
nhưng từ tình yêu,
và luật lệ chỉ thực sự có ý nghĩa
khi nó dẫn chúng ta
đến với tình yêu ấy
Có những câu hỏi không chỉ xuất phát từ trí tuệ, nhưng từ một thao thức sâu xa của con người đang tìm kiếm điều cốt lõi. Trong đời sống tôn giáo, con người đôi khi cảm thấy mình đứng trước một mạng lưới dày đặc của những quy tắc, bổn phận và truyền thống. Lề Luật có thể phong phú đến mức khiến người ta bối rối: điều nào là quan trọng nhất? điều nào là nền tảng? điều nào là trái tim của tất cả? Chính trong bối cảnh ấy, một kinh sư bước đến gần Chúa Giêsu và hỏi một câu rất căn bản. Thánh Máccô ghi lại trong Tin Mừng: “Trong mọi điều răn, điều răn nào đứng hàng đầu?” (Mc 12,28) . Đó không phải là một câu hỏi đơn giản của một học giả muốn thử tài tranh luận. Nhưng đó là câu hỏi của một con người đang tìm kiếm điểm quy chiếu cho toàn bộ đời sống thiêng liêng. Và thật ra, đó cũng là câu hỏi của mỗi người chúng ta hôm nay, khi đứng giữa vô số bổn phận, nghi thức và lựa chọn của đời sống, điều gì thực sự là trung tâm?
Chúa Giêsu không trả lời bằng một hệ thống thần học phức tạp. Ngài cũng không đưa ra một bảng tóm tắt của hàng trăm điều khoản trong Lề Luật. Thay vào đó, Ngài chỉ trích lại một lời cầu nguyện quen thuộc của dân Israel: “Nghe đây, hỡi Israel, Đức Chúa là Thiên Chúa duy nhất. Ngươi phải yêu mến Đức Chúa, Thiên Chúa của ngươi hết lòng, hết linh hồn, hết trí khôn và hết sức lực” (Đnl 6, 4-5) . Và rồi Ngài thêm ngay một điều răn thứ hai: “Ngươi phải yêu người thân cận như chính mình” (Lv 19,18) . Trong câu trả lời ấy, Chúa Giêsu không chỉ tóm lược toàn bộ Lề Luật và các ngôn sứ, mà Ngài còn mặc khải một điều sâu xa hơn, đó là trái tim của mọi lề luật chính là tình yêu.
Trong truyền thống Do Thái, Lề Luật không phải là gánh nặng, nhưng là một ân ban. Người Do Thái tin rằng Thiên Chúa ban Lề Luật như một con đường dẫn con người đến sự sống. Qua Lề Luật, con người học cách sống trong giao ước với Thiên Chúa và trong công bình với tha nhân. Nhưng theo dòng thời gian, điều tốt đẹp ấy cũng có thể bị biến dạng. Khi các quy định ngày càng chi tiết, khi các truyền thống được tích lũy qua nhiều thế hệ, Lề Luật có nguy cơ trở thành một hệ thống phức tạp đến mức người ta chăm chú vào từng điều khoản nhỏ, mà quên mất tinh thần sâu xa của nó. Lúc ấy, điều được sinh ra để hướng dẫn con người đến sự sống lại có thể biến thành một gánh nặng.
Chính trong bối cảnh ấy mà Chúa Giêsu không bãi bỏ Lề Luật, nhưng Ngài đưa Lề Luật trở về nguồn mạch của nó. Và nguồn mạch ấy chính là tình yêu. Nếu không có tình yêu, luật lệ dễ dàng biến thành một bộ máy lạnh lùng của những điều phải làm và những điều bị cấm. Nhưng khi được đặt trong tình yêu, luật lệ trở thành một con đường. Không còn là những rào cản khô cứng, nhưng là những dấu chỉ hướng dẫn con người bước đi trong sự tự do của con cái Thiên Chúa.
Điều răn thứ nhất mà Chúa Giêsu nhắc đến bắt đầu bằng lời: “Nghe đây, hỡi Israel”. Đó là lời mở đầu của kinh Shema, lời cầu nguyện mà mỗi người Do Thái đọc mỗi ngày. Nhưng điều làm cho lời ấy trở nên đặc biệt hơn chính là cách mà Chúa Giêsu diễn tả tình yêu dành cho Thiên Chúa. Không phải chỉ yêu bằng một phần của đời sống, nhưng yêu bằng toàn bộ con người: hết lòng, hết linh hồn, hết trí khôn và hết sức lực. Bốn chiều kích ấy bao trùm toàn bộ con người. Trái tim, nơi phát sinh những ước muốn sâu xa. Linh hồn, nơi con người hướng về Thiên Chúa. Trí khôn, nơi con người tìm kiếm sự thật. Và sức lực, nơi con người hành động trong thế giới. Tình yêu dành cho Thiên Chúa, vì thế, không phải là một cảm xúc thoáng qua trong cầu nguyện, cũng không phải là một ý tưởng trong trí óc, nhưng nó là một định hướng cho toàn bộ đời sống. Khi Thiên Chúa trở thành trung tâm của trái tim, thì suy nghĩ, hành động và lựa chọn của chúng ta cũng dần dần được biến đổi.
Nhưng Chúa Giêsu không dừng lại ở điều răn thứ nhất. Ngay lập tức, Ngài nói đến điều răn thứ hai: “Ngươi phải yêu người thân cận như chính mình” (Mc 12,31) . Điều đáng chú ý là Chúa Giêsu không trình bày hai điều răn ấy như hai thực tại tách biệt. Ngài đặt chúng cạnh nhau như hai nhịp đập của cùng một trái tim. Tình yêu dành cho Thiên Chúa và tình yêu dành cho con người không thể tách rời. Chúng ta không thể nói rằng mình yêu Thiên Chúa nếu trái tim của chúng ta khép kín trước nỗi đau của người khác. Và ngược lại, tình yêu chân thành dành cho tha nhân luôn mở ra một con đường dẫn về với Thiên Chúa, bởi vì nơi mỗi người chúng ta đều mang trong mình hình ảnh của Đấng Tạo Hóa.
Người kinh sư nghe Chúa Giêsu trả lời đã thốt lên một nhận định rất sâu sắc: “Yêu mến Thiên Chúa hết lòng… và yêu người thân cận như chính mình quý hơn mọi lễ toàn thiêu và hy lễ” (Mc 12,33) . Lời ấy vang vọng tiếng nói của các ngôn sứ trong Cựu Ước, những người nhiều lần nhắc nhở rằng Thiên Chúa không tìm kiếm những nghi lễ trống rỗng. Điều Ngài tìm kiếm là một trái tim biết yêu. Một người có thể tham dự nhiều nghi thức tôn giáo, đọc nhiều kinh nguyện và tuân giữ nhiều quy định, nhưng nếu trái tim vẫn đóng kín trước tha nhân, thì đời sống ấy vẫn chưa chạm đến cốt lõi của Lề Luật.
Chúa Giêsu nghe lời ấy và nói với người kinh sư một câu rất đẹp: “Ông không còn xa Nước Thiên Chúa đâu” (Mc 12,34). Ngài không nói rằng ông đã bước vào Nước Thiên Chúa, nhưng rằng ông đã đến rất gần. Bởi vì con đường dẫn vào Nước Thiên Chúa bắt đầu khi con người nhận ra rằng tình yêu là trung tâm của mọi điều răn. Khi một người hiểu rằng tất cả những quy định của đời sống đức tin đều quy hướng về việc yêu mến Thiên Chúa và yêu thương con người, người ấy đã đứng trước ngưỡng cửa của Nước Trời.
Trang Tin Mừng này, vì thế, trở thành một lời mời gọi cho mỗi người chúng ta hôm nay. Nhiều khi chúng ta có thể sống đạo như một thói quen: tham dự phụng vụ, đọc kinh, giữ các bổn phận tôn giáo, ... Tất cả những điều ấy đều cần thiết và tốt đẹp. Nhưng Tin Mừng hôm nay mời gọi chúng ta đi xa hơn, đi vào chiều sâu của trái tim. Câu hỏi không chỉ là chúng ta đã làm bao nhiêu điều đúng, nhưng còn là chúng ta đã yêu như thế nào. Trái tim của Lề Luật không nằm trong những trang sách, nhưng trong cách của chúng ta sống mỗi ngày. Khi chúng ta tha thứ thay vì nuôi dưỡng hận thù, khi chúng ta mở lòng với người nghèo, khi chúng ta trung thành với sự thật dù phải trả giá, hay khi chúng ta âm thầm phục vụ mà không tìm kiếm sự ghi nhận, chính lúc ấy Lề Luật đang sống động. Không còn như một hệ thống điều khoản, nhưng như một dòng chảy của tình yêu. Và có lẽ đó chính là điều mà Chúa Giêsu muốn mặc khải cho người kinh sư hôm ấy, cũng như cho mỗi người chúng ta hôm nay: đức tin không bắt đầu từ luật lệ, nhưng từ tình yêu, và luật lệ chỉ thực sự có ý nghĩa khi nó dẫn chúng ta đến với tình yêu ấy.
Ước gì khi nhìn lại đời sống của mình, chúng ta không chỉ hỏi: Tôi đã giữ luật chưa? nhưng còn dám hỏi một câu sâu xa hơn: Trái tim của tôi có đang yêu không? Bởi vì khi tình yêu trở thành trung tâm, đời sống đức tin không còn là một chuỗi bổn phận nặng nề, nhưng trở thành một hành trình sống động của trái tim, đó hinh là hành trình đưa chúng ta đến gần Thiên Chúa và đến gần nhau hơn mỗi ngày.