Mầu nhiệm của lòng thương xót
Giữa một thế giới quen tính toán: cho bao nhiêu, nhận lại bao nhiêu, … dụ ngôn người con hoang đàng (x. Lc 15,1–32) mở ra một không gian khác, đó là không gian của tình yêu không điều kiện. Nhưng nếu đọc kỹ, chúng ta sẽ thấy câu chuyện ấy không xoay quanh sự sa ngã của người con thứ, cũng không dừng lại ở sự bất mãn của người anh cả. Trung tâm của tất cả là một trái tim, trái tim của người cha. Một trái tim không hành xử theo lẽ công bằng thuần túy, nhưng theo nhịp đập của lòng thương xót.
Người con thứ xin chia gia tài khi cha còn sống. Trong bối cảnh Do Thái, đó là một lời xúc phạm nặng nề. Nó như thể nói: “Con chỉ cần của cải, không cần cha”. Người con không chỉ ra đi về mặt địa lý, nhưng anh ta còn tách mình ra khỏi mối tương quan. Anh ta muốn tự quyết định đời mình, không cần nguồn cội.
Thế nhưng người cha không giữ lại. Ông không thuyết phục, không đe dọa, cũng không cột chặt. Ông chỉ trao phần tài sản và để người con ra đi. Tình yêu đích thật luôn tôn trọng tự do. Thiên Chúa cũng thế. Ngài không giữ chúng ta bằng xiềng xích, dù Ngài biết tự do ấy có thể dẫn chúng ta đến những vùng đất hoang tàn. Đau đớn nhất có lẽ không phải là sự mất mát tài sản, nhưng là phải đứng nhìn người mình yêu rời xa mà không thể ép họ ở lại.
Có những cuộc chia ly âm thầm giữa Thiên Chúa và con người, khi chúng ta chọn con đường riêng, chọn tham vọng, hay chọn những đam mê nhất thời. Nhưng dù chúng ta đi xa đến đâu, câu chuyện cho thấy trái tim của người cha không bao giờ đóng lại. Khi người con thứ rơi xuống đáy: đói khát, cô đơn, mong được ăn thức ăn của heo, anh “hồi tâm” (x. Lc 15, 16-17) . Sự trở về bắt đầu không phải bằng những bước chân, nhưng bằng một chuyển động trong lòng. Anh ta nhớ lại nhà cha, nhớ lại bánh dư thừa (x. Lc 15,17) . Ký ức về tình yêu trở thành ánh sáng trong bóng tối. Nhưng điều làm cho chúng ta xúc động hơn cả là chi tiết: “Anh ta còn ở đằng xa, thì người cha đã trông thấy” (Lc 15,20) . Điều đó có nghĩa là người cha vẫn nhìn về phía chân trời. Ông chờ. Không phải chờ để trách móc, nhưng chờ để ôm lấy. Thiên Chúa không đợi chúng ta hoàn hảo rồi mới yêu thương. Ngài yêu thương chúng ta ngay khi chúng ta còn ở “đằng xa”: xa trong hành vi, xa trong tâm hồn, xa trong sự nguội lạnh. Trái tim của Ngài không khép lại theo khoảng cách của chúng ta.
Và rồi điều không ai chờ đợi đã xảy ra, đó là người cha chạy (x. Lc 15,20) . Trong văn hóa Do Thái, một gia trưởng đứng tuổi không bao giờ chạy giữa công chúng. Nhưng ở đây, ông chạy về phía đứa con nhơ nhuốc, trước cả khi nghe lời sám hối. Ông không để con phải đi hết quãng đường tủi nhục. Ông rút ngắn khoảng cách bằng chính bước chân của mình. Đó là hình ảnh của lòng thương xót: Thiên Chúa luôn luôn đi bước trước.
Người con chuẩn bị một bài diễn văn xin làm đầy tớ. Nhưng chưa kịp nói hết, người cha đã truyền mang áo đẹp nhất, nhẫn vào tay, dép vào chân (x. Lc 15,22) . Áo là phẩm giá, nhẫn là quyền thừa kế, dép là dấu chỉ của người tự do, không phải nô lệ. Lòng thương xót không chỉ xóa lỗi, nhưng còn phục hồi căn tính. Nó không chỉ tha thứ, mà còn trả lại địa vị làm con: “Con ta đã chết mà nay sống lại” (Lc 15,24) . Đối với Thiên Chúa, tội lỗi là sự chết của mối tương quan. Tha thứ là phục sinh của tình yêu.
Nhưng câu chuyện chưa dừng ở đó. Người anh cả trở về từ cánh đồng, nghe tiếng nhạc, và nổi giận. Anh ta ở trong nhà nhưng không ở trong niềm vui của cha. Anh ta trung thành bên ngoài nhưng lòng lại khô cứng bên trong. Anh ta tính toán: “Bao nhiêu năm con hầu hạ cha… chưa bao giờ cha cho con một con dê nhỏ” (Lc 15,29) . Anh ta không gọi người kia là “em con” mà là “thằng con của cha đó” (x. Lc 15,30) . Và một lần nữa, người cha bước ra. Ông không để người anh cả chìm trong cay đắng. Ông năn nỉ. Ông giải thích. Ông mời gọi. Trái tim ấy không chỉ đi tìm người lạc lối vì tội lỗi công khai, nhưng cũng tìm kiếm người lạc lối trong sự tự mãn và so sánh. Có những người xa Chúa vì yếu đuối, cũng có những người xa Chúa vì tự cho mình công chính. Lòng thương xót của Thiên Chúa bao trùm cả hai.
Trong một thế giới quen trao đổi: “có công thì có thưởng”, dụ ngôn này làm đảo lộn mọi tính toán. Người con thứ không xứng đáng, nhưng được ôm. Người anh cả có công, nhưng lại cần hoán cải. Thiên Chúa không yêu thuong chúng ta vì chúng ta xứng đáng. Nhưng Ngài yêu vì Ngài là Cha. Lòng thương xót không phải là sự dễ dãi bỏ qua tội lỗi. Nhưng là sức mạnh của tình yêu lớn hơn tội lỗi. Nó không chối bỏ sự thật, nhưng mở ra tương lai. Trong dụ ngôn, người cha không nhắc lại quá khứ. Ông chỉ mở tiệc. Bữa tiệc ấy không phải phần thưởng cho công trạng, mà đó chính là niềm vui vì sự sống được phục hồi. Niềm vui ấy là nhịp đập của Nước Trời.
Có những lúc chúng ta là người con thứ: xa Chúa, phung phí ân sủng, cần can đảm trở về. Cũng có lúc chúng ta là người anh cả: ở gần nhưng lòng nặng nề vì so sánh, vì cảm giác bị thiệt thòi. Nhưng trước hết, chúng ta được mời gọi chiêm ngắm Trái Tim của Người Cha. Một trái tim không mệt mỏi. Một trái tim không tính toán. Một trái tim dám chạy đến. Nếu chúng ta tin vào trái tim ấy, chúng ta sẽ không sợ trở về, dù đã đi xa đến đâu. Và nếu để trái tim ấy chạm đến mình, chúng ta cũng sẽ học được cách mở cửa, cách chạy đến, và cách mở tiệc cho người khác. Bởi vì khi chúng ta sống lòng thương xót, chúng ta bắt đầu mang trong mình nhịp đập của chính Trái Tim Thiên Chúa.