Hãy bắt đầu bằng một trái tim biết thương người
(Lc 10,29)
Có những câu hỏi nghe tưởng như rất đơn giản, nhưng lại mở ra cả một cách sống. “Ai là người thân cận của tôi?” (Lc 10,29) là một câu hỏi như thế. Có lẽ đây không chỉ là câu hỏi của người thông luật ngày xưa, mà đó cũng còn là câu hỏi rất gần với chúng ta. Bởi khi hỏi “ai là người thân cận?”, đôi khi chúng ta đang muốn xác định ranh giới của tình yêu: tôi phải yêu ai, còn ai thì không thuộc trách nhiệm của tôi? Tôi phải quan tâm đến người nào, và tôi có quyền bước qua nỗi đau của người nào?
Nhưng Chúa Giêsu không cho chúng ta một danh sách những người đáng được yêu. Ngài đổi hướng câu hỏi: không còn là: “Ai là người thân cận của tôi?”, nhưng là: “Tôi có thể trở nên người thân cận của ai?” Đây là một thay đổi rất lớn. Bởi khi hỏi “ai?”, chúng ta vẫn đứng ở trung tâm và chờ người khác bước vào thế giới của mình. Còn khi hỏi “tôi có thể trở nên người thân cận của ai?”, chúng ta bước ra khỏi chính mình để đến với người khác.
Người thân cận, theo Tin Mừng, không nhất thiết là người ở gần tôi về khoảng cách, giống tôi về suy nghĩ hay thuộc về vòng tròn của tôi. Người thân cận là người mà tôi chịu đến gần. Có những người ở rất gần nhưng chúng ta chưa bao giờ thật sự đến gần họ. Một người trong gia đình có thể sống chung dưới một mái nhà nhưng mang trong lòng một nỗi cô đơn mà không ai biết. Một người bạn có thể vẫn mỉm cười mỗi ngày nhưng đang mang một vết thương rất sâu. Một người đồng nghiệp có thể ở ngay bên cạnh nhưng chưa bao giờ được hỏi một câu thật lòng: “Bạn có ổn không?”
Khoảng cách lớn nhất giữa con người với con người đôi khi không phải là khoảng cách địa lý, nhưng là khoảng cách của một trái tim không còn biết rung động trước nỗi đau của người khác. Bởi thế, điều đầu tiên của lòng thương xót là biết dừng lại. Chúng ta đang sống trong một thế giới rất vội. Vội trả lời, vội phán xét, vội kết luận, vội đi qua. Có khi chúng ta nhìn thấy nỗi đau của người khác nhưng không muốn để nó chạm đến mình, bởi nếu để nó chạm đến, chúng ta sẽ phải làm một điều gì đó. Lòng thương xót bắt đầu khi chúng ta cho phép nỗi đau của người khác bước qua hàng rào an toàn của mình.
Nhưng thương người không chỉ là xúc động. Tình yêu đích thực luôn tìm một cách cụ thể để trở thành sự hiện diện. Đôi khi chỉ là một lời hỏi thăm, một lần lắng nghe, một sự nhẫn nại, một lời tha thứ, một bàn tay đưa ra đúng lúc. Có khi chúng ta không thể giải quyết vấn đề của một người, nhưng vẫn có thể ở bên họ. Không thể chữa lành mọi vết thương, nhưng có thể giúp họ không phải mang vết thương ấy một mình. Đó là điều làm cho lòng thương xót trở nên đẹp: không cần phải làm điều lớn lao, chỉ cần đừng để tình yêu dừng lại ở cảm xúc.
Chúng ta cũng thường dễ yêu những người yêu mình, dễ thương những người tốt với mình, dễ mở lòng với những người giống mình. Nhưng tình yêu Kitô giáo bắt đầu lớn lên khi nó vượt qua những ranh giới ấy. Chúa Giêsu không hỏi người khác có xứng đáng để chúng ta yêu hay không. Ngài mời chúng ta trở thành người thân cận ngay cả khi đối diện với một người xa lạ, khó gần, khác biệt, thậm chí đã từng làm tổn thương chúng ta.
Điều này không có nghĩa là dung túng cho điều sai trái hay xóa bỏ những ranh giới cần thiết. Nhưng nó có nghĩa là không để sự tổn thương biến trái tim mình thành một nơi không còn khả năng yêu thương. Có thể chúng ta không thể gần một người theo cách trước đây, nhưng vẫn có thể cầu nguyện cho họ. Có thể không thể tiếp tục một mối tương quan như cũ, nhưng vẫn có thể từ chối trả lại sự tổn thương bằng một sự tổn thương khác.
Thánh Gioan Phaolô II, trong Dives in Misericordia, nhấn mạnh rằng lòng thương xót không chỉ là một cảm xúc trước nỗi đau, nhưng là tình yêu biết cúi xuống để đón nhận và nâng người khác lên. Chính ở đó, người Kitô hữu trở nên giống Đức Kitô hơn: không sống khép kín trong thế giới của mình, nhưng biết bước ra để gặp con người trong chính hoàn cảnh của họ. Và có lẽ điều đáng sợ nhất không phải là chúng ta không làm được những điều lớn lao, nhưng là một ngày nào đó chúng ta quen với việc đi qua nỗi đau của người khác. Khi ấy, trái tim vẫn đập, nhưng không còn biết rung động; đôi mắt vẫn nhìn thấy, nhưng không còn biết nhận ra; đôi chân vẫn bước đi, nhưng không còn biết dừng lại.
Chúa Giêsu kết thúc bằng một câu rất đơn giản: “Ông hãy đi, và cũng hãy làm như vậy” (Lc 10,37). Không phải hãy nói như vậy, hiểu như vậy hay suy nghĩ như vậy, nhưng hãy làm. Tin Mừng của lòng thương xót luôn đòi hỏi một bước chân.
Ước mong chúng ta đừng quá bận tâm tìm xem ai thuộc về vòng tròn của mình, nhưng biết mở rộng vòng tròn ấy mỗi ngày. Ước mong khi gặp một người đang đau khổ, chúng ta biết chậm lại; khi gặp một người yếu đuối, biết dịu dàng; khi gặp một người xa lạ, biết mở lòng. Và ước mong chúng ta hiểu rằng trở nên người thân cận không bắt đầu bằng việc tìm một người đáng để yêu, nhưng bằng việc trở thành một người biết yêu.
Giọng đọc: Phan Anh