Tự do và thanh sạch trong Đức Kitô
không phải là tình trạng “không dính bẩn”
theo nghĩa bên ngoài,
mà là một tiến trình để cho Thiên Chúa chạm vào,
thanh luyện và tái tạo từ bên trong
Có những lúc trong đời sống đức tin, chúng ta rất an tâm vì mình “làm đúng”: đọc kinh đủ, đi lễ đều, giữ luật cẩn thận, tránh những gì bị coi là “ô uế” hay “không hợp đạo”. Nhưng cũng có những khoảnh khắc thường là trong thinh lặng, chúng ta chợt nhận ra một điều đáng lo hơn nhiều, đó chính là lòng mình không bình an, dễ phán xét, dễ ghen tỵ, dễ khép lại trước nỗi đau của người khác. Bề ngoài có thể chỉnh chu, nhưng bên trong thì rối bời. Chính trong sự chênh lệch ấy, Lời Chúa hôm nay (x. Mc 7,14–23) vang lên như một lời gọi trở về, trở về với con tim thật của mình, nơi sự thật sâu xa nhất của con người được bộc lộ trước mặt Thiên Chúa.
Đức Giêsu đã nói với đám đông một câu khiến nhiều người thời bấy giờ và cả chúng ta hôm nay phải sững sờ: “Không có cái gì từ bên ngoài vào trong con người lại có thể làm cho con người ra ô uế được; nhưng chính cái từ con người xuất ra, là cái làm cho con người ra ô uế” (Mc 7,15). Đó không chỉ là một lời giảng dạy luân lý, mà còn là một cuộc giải phóng thiêng liêng. Đức Giêsu không phủ nhận giá trị của lề luật hay truyền thống, Ngài chạm đến tận gốc vấn đề, đó là nếu chỉ dừng lại ở cái bên ngoài, lề luật có thể trở thành tấm màn che, khiến con người tránh né việc hoán cải thật sự nơi nội tâm.
Trong cái nhìn của Kinh Thánh, “con tim” không đơn thuần là nơi cảm xúc mong manh, nhưng là trung tâm của toàn bộ con người, nơi phát sinh tư tưởng, ý định, quyết định và hành động. “Ngươi phải yêu mến Đức Chúa, Thiên Chúa của ngươi, hết lòng, hết dạ, hết sức ngươi” (Đnl 6,5) . Hay: “Hãy gìn giữ con tim ngươi cho thật cẩn thận, vì từ đó phát sinh sự sống” (Cn 4,23) . Khi Đức Giêsu nói: “Từ bên trong, từ lòng người, phát xuất những ý định xấu” (Mc 7,21), Ngài không muốn làm cho con người sợ hãi chính mình, nhưng muốn chỉ ra nơi cần được chữa lành. Ô uế đích thực không đến từ thức ăn, nghi thức hay hoàn cảnh, mà từ một con tim bị chia rẽ, bị nô lệ cho ích kỷ, dục vọng và kiêu ngạo.
Danh sách Đức Giêsu nêu ra: tà dâm, trộm cắp, giết người, tham lam, độc ác, xảo trá, ganh tỵ, kiêu ngạo, … (x. Mc 7, 21-22) không phải là những lỗi lầm rơi từ trời xuống, nhưng là hoa trái của một nội tâm mất tự do. Tội lỗi, xét cho cùng, không phải là một tai nạn, mà là kết quả của những chọn lựa được nuôi dưỡng âm thầm trong con tim. Giáo lý Hội Thánh Công Giáo diễn tả rất rõ: “Trái tim là nơi quyết định của con người, nơi họ chọn lựa giữa sự sống và sự chết” (GLHTCG, 2563) . Vì thế, thanh sạch đích thực không phải là tình trạng “không dính bẩn” theo nghĩa bên ngoài, mà là một tiến trình để cho Thiên Chúa chạm vào, thanh luyện và tái tạo từ bên trong.
Thánh vịnh 51 đã diễn tả khát vọng ấy bằng một lời cầu xin táo bạo: “Lạy Chúa, xin tạo cho con một quả tim trong sạch, và đổi mới tinh thần cho con nên chung thủy” (Tv 51,12) . Động từ “tạo” ở đây không phải là sửa chữa nhẹ nhàng, mà là hành vi sáng tạo mới. Chỉ Thiên Chúa mới có thể làm điều đó. Con người không tự làm cho mình thanh sạch bằng nỗ lực thuần túy, nhưng mở lòng để đón nhận ân sủng biến đổi. Chính ở điểm này, Đức Kitô tỏ lộ dung mạo của Đấng giải phóng. Ngài không chỉ vạch trần sự ô uế nội tâm, nhưng còn mở ra con đường dẫn đến tự do đích thực. “Chính để chúng ta được tự do mà Đức Kitô đã giải phóng chúng ta” (Gl 5,1) . Tự do Kitô giáo không phải là muốn làm gì thì làm, nhưng là được giải phóng khỏi những gì làm con tim nô lệ. Một con tim bị tham lam chi phối không tự do. Hay một con tim bị ganh tỵ và oán giận giam cầm không tự do. Chỉ khi được Thần Khí thanh tẩy, con người mới có khả năng nghĩ điều lành, ước muốn điều thiện, nói lời xây dựng và sống các mối tương quan trong tình yêu. Vì rằng: “Ở đâu có Thần Khí của Chúa, ở đó có tự do” (2Cr 3,17).
Vì thế, Lời Chúa hôm nay không nhằm kết án, nhưng mời gọi trở về. Trở về với con tim thật là dám đối diện với những ý định sâu kín của mình, dám để Lời Chúa soi sáng những góc khuất, và dám để ân sủng chạm đến những vết thương chưa lành. Thánh Augustinô đã nói thay cho kinh nghiệm của mọi con người: “Lòng con khắc khoải cho đến khi được nghỉ yên trong Chúa” (Confessiones I,1) . Chỉ khi con tim được đặt lại đúng chỗ trong Thiên Chúa, con người mới thực sự thanh sạch, không phải vì mình hoàn hảo, nhưng vì được yêu và được biến đổi.
“Trở về với con tim thật” là hành trình đi từ hình thức bên ngoài đến sự thật nội tâm, từ sợ hãi luật lệ đến tự do trong ân sủng, từ ô uế do ích kỷ đến thanh sạch do tình yêu. Xin cho mỗi chúng ta biết để Đức Kitô bước vào con tim mình, để điều xuất ra từ đời sống chúng ta không còn là bóng tối của chia rẽ và phán xét, nhưng là ánh sáng của một con tim được giải phóng và thanh tẩy trong Ngài. Bởi vì lời hứa của Tin Mừng vẫn còn đó, như đích đến của toàn bộ hành trình: “Phúc thay ai có tâm hồn trong sạch, vì họ sẽ được nhìn thấy Thiên Chúa” (Mt 5,8).