Thờ phương Thiên Chúa trong Thần Khí và Sự Thật
những người thờ phượng đích thực
sẽ thờ phượng Chúa Cha trong
Thần Khí và Sự Thật”
Một trong những cám dỗ lớn nhất của đời sống tôn giáo không phải là chối bỏ Thiên Chúa, nhưng là nói rất nhiều về Thiên Chúa mà lại để Ngài đứng bên ngoài con tim của mình. Con người có thể đọc kinh rất trôi chảy, giữ nghi thức rất đúng, nói những lời rất đạo đức, nhưng vẫn giữ một khoảng cách an toàn giữa Thiên Chúa và đời sống thật của mình. Chính khoảng cách âm thầm ấy: không ồn ào, không phản kháng lại là điều làm cho Thiên Chúa thao thức nhất.
Trang Tin Mừng hôm nay (x. Mc 1, 7-13) không kể lại một cuộc đối đầu giữa Đức Giêsu và những kẻ vô tín. Trái lại, Ngài đối diện với những người rất đạo đức, đó là người Pharisêu và các kinh sư. Họ là những người bảo vệ truyền thống, giữ luật tỉ mỉ, trung thành với những quy định được truyền lại từ cha ông. Họ quan tâm đến việc rửa tay trước khi ăn, thanh tẩy đồ dùng, tuân giữ những tập tục chi li đến mức tưởng như không còn gì để trách. Nhưng chính nơi sự chăm chút ấy, Đức Giêsu nhận ra một bi kịch sâu xa là con tim của họ đã không còn ở đó. Ngài thẳng thắn trích lời ngôn sứ Isaia để vạch trần căn bệnh thiêng liêng ấy: “Dân này tôn kính Ta bằng môi bằng miệng, còn lòng chúng thì lại xa Ta” (Is 29,13; Mc 7,6) . Không phải họ không nói về Thiên Chúa. Nhưng Thiên Chúa không còn là trung tâm sống động của đời họ. Lời nói đi trước con tim, nghi thức đi trước tình yêu, truyền thống người phàm dần thay thế cho điều răn của Thiên Chúa.
Điều đáng sợ là căn bệnh này rất khó nhận ra, bởi nó khoác lên mình dáng vẻ đạo đức. Người ta có thể nhân danh Thiên Chúa để tránh né trách nhiệm yêu thương. Đức Giêsu đưa ra một ví dụ rất cụ thể và rất đau, đó là người ta viện cớ “dâng cho Chúa” để không còn bổn phận chăm sóc cha mẹ già yếu (x. Mc 7,10–12) . Một hành vi được gắn nhãn “đạo đức” nhưng lại làm tổn thương con người thì không còn phản ánh dung mạo của Thiên Chúa, bởi “Thiên Chúa là tình yêu” (x. 1Ga 4,8). Khi tôn giáo không còn dẫn đến yêu thương cụ thể, nó sẽ trở thành một lớp vỏ rỗng. Thánh Phaolô đã gọi đúng tên nguy cơ ấy khi viết: “Chữ viết thì giết chết, còn Thần Khí mới ban sự sống” (2Cr 3,6) . Luật tự nó không xấu. Truyền thống tự nó không sai. Nhưng khi luật và truyền thống không còn được Thần Khí dẫn dắt, chúng có thể trở thành gánh nặng, thậm chí trở thành công cụ để xét đoán, loại trừ và tự cho mình là công chính. Lúc ấy, người ta giữ luật không phải để yêu Chúa hơn, mà để cảm thấy mình đúng hơn người khác.
Đức Giêsu không đến để hủy bỏ Lề Luật, nhưng để đưa Lề Luật trở về đúng chỗ của nó, đó chính là con đường dẫn đến tình yêu. Ngài mời gọi một sự hoán cải sâu xa hơn hình thức bên ngoài. Không phải chỉ là “làm cho đúng”, nhưng là “sống cho đúng lòng Chúa”. Không phải chỉ là giữ điều răn trên môi miệng, nhưng là để điều răn thấm vào những chọn lựa rất đời thường, đó là cách chúng ta đối xử với người thân, với người yếu thế, với những ai làm cho chúng ta khó chịu. Chính trong chiều sâu ấy, lời Đức Giêsu nói với người phụ nữ Samari vang lên như một chìa khóa mở ra toàn bộ sứ điệp Tin Mừng: “Giờ đã đến và chính là lúc này, những người thờ phượng đích thực sẽ thờ phượng Chúa Cha trong Thần Khí và Sự Thật” (Ga 4,23) . Thờ phượng đích thực không bị giam trong không gian thánh hay nghi thức chuẩn mực, nhưng diễn ra trong một con tim được Thần Khí uốn nắn và trong một đời sống phù hợp với sự thật của Tin Mừng. Nơi nào con người để Thần Khí hướng dẫn, nơi đó mọi hành vi, dù nhỏ bé cũng có thể trở thành thờ phượng.
Vì thế, hành trình từ môi miệng đến con tim là một hành trình hoán cải không bao giờ kết thúc. Đó là hành trình đi từ việc đọc kinh cho đúng sang việc để Lời Chúa chất vấn lối sống của mình. Đi từ việc giữ đạo vì thói quen sang sống đạo vì tình yêu. Đi từ việc sợ sai luật sang khát khao làm đẹp lòng Chúa. Thánh vịnh gia đã cầu xin điều cốt lõi ấy: “Lạy Chúa, xin tạo cho con một tấm lòng trong sạch, và đổi mới tinh thần cho con nên chung thủy” (Tv 51,12). Chỉ một con tim được đổi mới mới có thể thờ phượng Thiên Chúa cách tự do, chân thật và sống động.
Trang Tin Mừng hôm nay, vì thế, không phải là một lời kết án dành cho ai đó, mà là một tấm gương soi cho mỗi người chúng ta. Nó mời gọi chúng ta tự hỏi: liệu đời sống đạo của tôi đang dừng lại ở môi miệng, hay đã đi vào con tim? Liệu những lời cầu nguyện của tôi có đang chạm đến cách tôi yêu thương, tha thứ, trung thực và khiêm tốn mỗi ngày không? Bởi như Đức Giêsu khẳng định, điều làm con người trở nên tinh sạch hay ô uế không phải là những gì từ bên ngoài đi vào, nhưng là những gì phát xuất từ bên trong (x. Mc 7,15).
Khi con tim thật sự thuộc về Thiên Chúa, môi miệng sẽ tự nhiên nói lời chân thật. Khi con tim biết yêu mến, nghi thức sẽ không còn là gánh nặng nhưng trở thành niềm vui. Và khi con tim được Thần Khí dẫn dắt, toàn bộ đời sống, từ lời nói đến hành động, từ nhà thờ đến đời thường sẽ trở thành một hành vi thờ phượng liên lỉ, đẹp lòng Thiên Chúa, “Đấng thấu suốt những gì kín ẩn trong lòng con người” (x. Tv 44,22).