Giữa một châu lục có đa số dân theo Công giáo, Uruguay là trường hợp khá đặc biệt. Mặc dù 70% dân số cho biết mình tin vào Thiên Chúa, nhưng chỉ có 9% là người Công giáo thực hành đức tin. Đây cũng là quốc gia đầu tiên Đức Giáo hoàng Lêô XIV sẽ viếng thăm trong chuyến tông du Mỹ Latinh. Một đất nước chịu ảnh hưởng sâu sắc của chủ nghĩa thế tục.
Đức cha Milton Troccoli, Chủ tịch Hội đồng Giám mục Uruguay, giải thích về tiến trình này:
“Công cuộc loan báo Tin Mừng đến muộn, trong khi quá trình thế tục hóa lại bắt đầu từ rất sớm. Giáo phận đầu tiên của Uruguay được thành lập năm 1870, nhưng tiến trình thế tục hóa đã khởi sự từ khoảng năm 1860. Sau đó, việc tách biệt Giáo hội và Nhà nước vào năm 1917 càng đẩy nhanh tiến trình này. Đặc biệt, thông qua hệ thống giáo dục, tôn giáo dần bị xem là vấn đề riêng tư”.
Ngay cả trước năm 1917, các nghĩa trang và cơ quan đăng ký hộ tịch đã được thế tục hóa; các thánh giá bị gỡ bỏ khỏi bệnh viện và việc giảng dạy tôn giáo bị loại khỏi trường công lập. Đến năm 1919, các ngày lễ tôn giáo cũng được đổi tên.
Đức cha Milton Troccoli cho biết thêm:
“Tại Uruguay, tất cả các ngày lễ tôn giáo đều mang tên gọi khác. Tuần Thánh được gọi là Tuần Du lịch. Lễ Giáng Sinh trở thành Ngày Gia đình, còn ngày 6 tháng Giêng, lễ Hiển Linh, được gọi là Ngày Thiếu nhi. Tất cả những điều này đã góp phần hình thành một nền văn hóa trong đó Thiên Chúa và tôn giáo dường như vắng bóng trong đời sống thường ngày, ít nhất là qua những tên gọi và ngôn ngữ mà chúng ta sử dụng”.
Năm 2016, cuộc tranh luận về chủ nghĩa thế tục một lần nữa trở thành tâm điểm khi một nhóm tín hữu Công giáo đề xuất dựng tượng Đức Mẹ Maria tại một công viên công cộng. Sau nhiều tháng tranh luận, chính phủ đã bác bỏ đề xuất này với lý do cần duy trì tính trung lập. Bức tượng cuối cùng không được dựng lên.
Tuy nhiên, Uruguay chưa từng đón tiếp một vị Giáo hoàng nào kể từ chuyến viếng thăm của Đức Gioan Phaolô II năm 1988. Chính vì thế, chuyến tông du lần này đang tạo nên sự mong đợi đặc biệt.
Đức cha Milton Troccoli chia sẻ:
“Ngay cả trước khi Tòa Thánh quyết định chính xác những địa điểm Đức Giáo hoàng sẽ đến, đã có những nhóm người sẵn sàng lên xe buýt để tham dự. Họ thậm chí còn chưa biết mình sẽ đi đâu, nhưng đã thuê và đặt xe trước. Tôi nghĩ điều này đã tạo nên sự phấn khởi lớn trong toàn xã hội, từ chính phủ đến các tổ chức khác nhau. Mọi người đang háo hức mong chờ chuyến viếng thăm của Đức Giáo hoàng Lêô”.
Sự nhiệt tình ấy đã thể hiện rõ nét. Vé tham dự sự kiện chính được bán hết chỉ trong vài giờ, trong khi các sáng kiến chào đón Đức Giáo hoàng không ngừng gia tăng. Khoảng 200 kỵ mã đã đăng ký tham gia đón ngài. Các thợ làm bánh địa phương cũng sáng tạo một loại bánh đặc biệt mang tên “Bánh Lêô XIV”.
Ông Juan Raúl Ferreira, Đại sứ Uruguay cạnh Tòa Thánh, nhận xét:
“Có thể thấy những dấu hiệu phấn khởi ấy ở khắp đất nước, từ Florida, Paysandú, hai thành phố miền nội địa nằm trong lịch trình viếng thăm của Đức Giáo hoàng, cho đến thủ đô Montevideo. Thật đáng kinh ngạc! Những người từ Uruguay gọi điện cho tôi đều kể rằng không khí háo hức đang lan tỏa trên đường phố. Chuyến viếng thăm là chủ đề được mọi người bàn luận trên xe buýt, các phương tiện giao thông công cộng, tại nơi làm việc, hay khi xếp hàng thanh toán hóa đơn. Ở đâu cũng vậy. Điều đó cho thấy rất nhiều về phong cách của vị Giáo hoàng này”.
Trong bối cảnh ấy, người Công giáo Uruguay hy vọng chuyến viếng thăm của Đức Giáo hoàng Lêô sẽ mở ra một giai đoạn mới cho Giáo hội tại quốc gia này.
Đức cha Milton Troccoli bày tỏ niềm hy vọng:
“Riêng đối với Giáo hội, tôi nghĩ chuyến viếng thăm này sẽ giống như một mùa xuân, một sự hồi sinh trên nhiều phương diện. Tôi tin rằng sự hiện diện của ngài cùng sứ điệp mà ngài luôn loan truyền, sứ điệp hòa bình và hòa giải, cũng sẽ mang lại nhiều điều tốt đẹp cho đất nước chúng tôi, nhất là trong bối cảnh có quá nhiều căng thẳng và bạo lực, đôi khi bắt nguồn từ tình trạng nghiện ngập”.
Tất cả sẽ bắt đầu vào thứ Sáu, ngày 6 tháng 11, khi Đức Giáo hoàng Lêô XIV đến Uruguay, mở đầu chuyến tông du của ngài tại Nam Mỹ.