Vai trò ngôn sứ của tu sĩ trong thế giới hôm nay
25 tháng 5, 2025
Vai trò ngôn sứ của tu sĩ trong thế giới hôm nay
Sự hiện diện của những người mà chúng ta quen gọi là các tiên tri/ngôn sứ, trong suốt dòng lịch sử dân tộc Ít-ra-en là một hiện tượng tôn giáo nổi bật của Cựu Ước[1]. Một điều nên để ý là: thời các ngôn sứ nổi bật hoạt động trong lịch sử It-ra-en lại là những lúc dân này chẳng vẻ vang gì bao nhiêu về mặt chính trị. Chính trong những giờ phút khó khăn nhất, các vị đã khẳng khái lèo lái con thuyền dân tộc trên một dòng nước ngày một tinh ròng hơn. Lĩnh vực chính của hoạt động ngôn sứ là tôn giáo và luân lý; phải coi các ngài là những chứng nhân cho thế giới tinh thần mới thấy được những giá trị mà các ngài mang lại cho nhân loại là trường cửu, và mới đánh giá đúng mức được sự cao trọng của các ngài trong lịch sử thế giới. Các ngài cũng là những nhà cố vấn tôn giáo rất tích cực cho các vua cũng như những viên chức nhà nước trong mọi hoàn cảnh xã hội và chính trị; và trong vai trò trung gian giữa Thiên Chúa với Ít-ra-en, các ngôn sứ có bị hiểu lầm mấy đi nữa thì các ngài vẫn là những nhà lãnh đạo tinh thần vững tay trong dòng dân tộc này. Ngày nay vai trò ngôn sứ ấy vẫn còn được thể hiện nơi mỗi người Kitô hữu đặc biệt là những người tu sĩ chúng ta bằng sự hiện diện và cách sống chứng tá, nhất là được thể hiện qua ba lời khuyên phúc Âm.
Ngôn sứ là ai?
Ta thường gọi các ông là “Tiên tri”, nghĩa là những người có thể biết trước và báo trước tương lai. Quan niệm này cũng có phần đúng như ta thấy trong Tân Ước nhiều lần viết: “Việc đó xảy ra để thực hiện lời Thiên Chúa phán qua các tiên tri…” (Mt 1,22; 2,15)[2]. Các ngôn sứ là những người nói thay mặt Chúa, nói ra ý nghĩ của Thiên Chúa về những biến cố thời đại, là những người bảo cho It-ra-en biết ý muốn của Thiên Chúa trong thời đại trước hết. Các ông là những phát ngôn viên của Chúa, những “ngôn sứ” của Người đến cho dân.
Vai trò ngôn sứ của tu sĩ trong thế giới hôm nay
Trong bài phỏng vấn Đức Thánh Cha Phanxicô[3], tác giả bài báo có đặt câu hỏi đâu là vai trò của các tu sĩ đối với Giáo Hội hôm nay? Ngài trả lời: “Các tu sĩ nam nữ là những vị ngôn sứ”, Ngài nói tiếp, “Họ là những người đã chọn bước theo Đức Giê-su, bắt chước đời sống của Ngài trong sự vâng phục Thiên Chúa Cha, trong sự khó nghèo, đời sống cộng đoàn và khiết tịnh. Theo nghĩa này, những lời khấn không thể trở thành những bức tranh biếm họa; nếu không thì, chẳng hạn như, đời sống cộng đoàn trở thành địa ngục và đức khiết tịnh trở thành một lối sống của trai già, gái già. Lời khấn khiết tịnh phải là một lời khấn giúp trổ sinh nhiều hoa trái. Trong Hội Thánh, các tu sĩ được mời gọi trở thành ngôn sứ một cách cụ thể qua việc minh họa cho người khác thấy Đức Ki-tô đã sống thế nào trên trái đất này, và loan báo cho người khác biết nước Thiên Chúa sẽ như thế nào khi thành toàn. Một tu sĩ không bao giờ được phép từ bỏ vai trò ngôn sứ của mình. Điều này không có nghĩa là đối lập với phần phẩm trật trong Hội Thánh, dù chức năng ngôn sứ và cấu trúc phẩm trật không đồng nhất với nhau. Tôi đang nói về một đề nghị vốn rất tích cực, nhưng không được nhút nhát. Chúng ta hãy nghĩ đến những gì mà bao nhiêu bậc đại thánh ẩn tu, nam và nữ tu đã làm từ thời thánh An-tôn viện phụ đến bây giờ. Làm ngôn sứ đôi khi cũng có thể nghĩa là làm ầm ĩ. Tôi không biết phải diễn tả sao đây… Làm ngôn sứ thì tạo ra những tiếng ồn, náo động, một số người còn cho rằng đó là ‘một mớ lộn xộn.’ Nhưng trong thực tế, đặc sủng của ngôn sứ là làm men: ngôn sứ loan báo tinh thần của Tin Mừng.” Ngoài ra, để có thể chu toàn sứ vụ và sống đời tu giữa đời cách trọn vẹn mà không bị tục hóa, tha hóa, đòi hỏi người tu sĩ phải có một nỗ lực rất lớn, nỗ lực trong nghiên cứu học tập, khoa thánh và những khoa đời, ướp men trong đời sống cầu nguyện để khi hoạt động giữa đời mà không mất căn tính và hồn ngôn sứ của tu sĩ cũng không kém phần quan trọng, để đời tu mang tính cách trọn vẹn hơn…Để được như vậy, người tu sĩ phải đọc được những dấu chỉ của thời đại để có thể canh tân thích nghi giữa bao thay đổi. Nên người tu sĩ cần phải có những tiêu chí sau:
Học tập
Từ nhiều năm qua, người ta hay nói về vấn đề tục hóa. Phải chăng căn tính của người tu sĩ đang dần bị suy thoái. Thiết nghĩ nếu không quan tâm đúng mức với việc học hỏi và thực hành các môn khoa học Thánh trong đời sống thường ngày, mà chỉ chăm chú quá nhiều vào các kiến thức kỹ năng xã hội sẽ dễ đánh mất vai trò ngôn sứ của mình. Dường như ta bị cuốn hút vào bánh xe thời đại, dễ chăm chú vào những điều phụ mà quên đi những điều chính yếu. Xưa kia các ngôn sứ được Thiên Chúa trực tiếp phán truyền và sai các ông đi tố cáo những điều sai trái của tư tế, của vua và của dân tình. Còn ngày nay Lời Chúa đã được lưu truyền trong sách thánh, nếu như ta không học tập không nghiên cứu thì làm sao ta có thể làm chứng cho Chúa, nói Lời của Chúa cho mọi người và làm sao ta có thể bênh đỡ Giáo Hội khi bị các lạc giáo phá rối[4].
Nói như vậy không có nghĩa là chúng ta phải biết tất cả, phải toàn năng, toàn thiện mới là tu sĩ, mới có thể phục vụ hữu hiệu. Nhưng tôi muốn nói một chiều kích hoàn hảo hơn trong góc độ học tập của người tu sĩ khi đứng trước sự xoay vần của thời đại có ảnh hưởng sâu rộng đến Giáo Hội, đến đời tận hiến, đến sứ vụ tông đồ đến việc truyền giáo.
Là Ánh Sáng cho trần gian
Người ta không thể cho những điều mình không có, mà cái “có” ở đây không chỉ là vật chất, kiến thức, tình cảm mà phải có những hy sinh và gương sống. Nó như chất men được hòa tan trong bột, để nhờ sự tan biến đó mà trở nên giá trị cao hơn do chính sự ý thức của mình. Nhưng nếu men muối không mang đủ tính chất của nó, thì chỉ làm việc mà luống công vô ích, vì bột sẽ không dậy men và hạt giống không nảy mầm.
Thượng Hội Đồng Giám Mục thế giới 1994 đánh giá về đời tu rất cao[5]: “Đời tu là dấu chỉ sáng ngời của Nước Trời trước mặt Hội Thánh và thế giới. Đời tu còn là nơi ghi lại giáo huấn và gương sống của Chúa Kitô”. Tất cả những giá trị được đề cao ấy, người tu sĩ có bổn phận phải cất giữ và làm tăng triển. Sự tăng triển càng nhiều xét theo góc cạnh của sự dấn thân là điều minh chứng người tu sĩ đang tu giữa đời và giữa lòng Giáo Hội.
Thời đại hôm nay, người loan báo Lời Chúa rất cần một sự thuyết phục hơn bao giờ hết. Sức thuyết phục cần phải có ấy không gì khác hơn chính là mẫu gương về chính đời sống của mình. Quả thật, thời nay người ta không thích thầy dạy, nhưng cần một gương sống, mà người làm chính là thầy dạy. Maximilien Kolbe đâu có phải là nhà truyền giáo đại tài, Mẹ Têrêsa Calcutta cũng chẳng phải là người giảng thuyết siêu quần bạt chúng, nhưng những bài học đời thường của các vị ấy lại mang tính Tin Mừng và có kết quả bền bỉ và thuyết phục hơn hết. Việc loan báo Tin Mừng ngày nay không chỉ là những bài học lý thuyết trên bục giảng có bài bản. Thay vào đó là những chuyến viếng thăm, chia sẻ, cảm thông với những anh em kém may mắn, nghèo nàn cả về niềm tin lẫn vật chất.
Người tông đồ chính danh đến với anh em không phân biệt giai cấp, nhưng bằng con tim yêu thương, gần gũi, cởi bỏ chức tước phẩm vị để có thể sống như người anh em trong hài hòa, cảm thông. Chính khi đồng hành với anh em trong những nơi nghèo nàn, chia sẻ với họ những thao thức bận tâm và những đau khổ trong đời sống của một con người, chính là lúc ta cảm nghiệm được thực của đời dâng hiến, đời phục vụ. Sự chia sẻ này mang đến hiệu quả lớn lao hơn là thời gian ngồi trên bàn giấy với những soạn thảo dày cộm và mớ kiến thức xa vời. Ta không thể phủ nhận vai trò của cơ chế tổ chức và những soạn thảo lên lớp, nghiên cứu hay những bài thuyết giảng mang tính giáo dục… để chuyển tải, chuyển trao kinh nghiệm và suy tư cho thế hệ kế thừa. Thế nhưng, tất cả lý thuyết chỉ nên ý nghĩa và hữu ích khi đem ra thực hành, như lời thánh Giacôbê nói: “Đức tin không có việc làm là đức tin chết (Gc 2,18)”[6]; Và như cha Timothy viết “đời sống tông đồ tức là mang lấy một cuộc sống chứ không phải là một việc làm”.
Đời Sống Cầu Nguyện và Tông Đồ
Trong hành trình sứ vụ, yếu tố của đời sống cầu nguyện là nguồn trợ lực, hay đúng hơn là yếu tố quyết định cho bất cứ ai sống đời hoạt động tông đồ. Thiết tưởng không cần minh chứng sự liên kết giữa đời sống cầu nguyện và hoạt động tông đồ của Đức Kitô, vì Ngài đã từng sống và để lại cho chúng ta cả một gia tài trong Tin Mừng của Ngài.
Với nhịp sống sôi động và quá vội vàng của ngày hôm nay, người tu sĩ bị cuốn hút vào công việc với những kế hoạch chồng chất mà chưa coi đời sống cầu nguyện là điều kiện bắt buộc cho các hoạt động. Thực chất, đời sống cầu nguyện và việc hoạt động tông đồ là hai phương diện trong cùng một căn tính của người tu sĩ. Nghĩa là, nếu quá chú trọng một trong hai, đời sống tu trì dễ rơi vào thế mất cân bằng. Vì thế, để trở nên ngôn sứ thực sự, người tu sĩ không thể chỉ chú trọng đến phương diện hoạt động, nhưng còn biết gắn bó chính vận mệnh đời mình trong sứ điệp mình rao giảng. Trong cầu nguyện, vai trò của một ngôn sứ sẽ nên sáng tỏ muôn phần.
Nói cách khác, chính đời sống cầu nguyện của tu sĩ, tự thân là một lời loan báo mang tính ngôn sứ. Giữa xã hội đang mãi miết chạy theo vật chất, hưởng thụ, quyền lực, hình ảnh của những con người, những cuộc đời dám lội ngược dòng nước ấy trở nên lời loan báo mạnh mẽ hơn bao giờ hết. Chẳng phải đời sống thánh hiến luôn có một “thế đứng”, một “sức hút” riêng đối với thế giới hôm nay sao!
Tháp nhập chính đời sống mình vào sứ mệnh ngôn sứ bằng lời cầu nguyện, trở thành ngôn sứ trong chính hành vi cầu nguyện cũng chính là ơn gọi ngôn sứ.
Kết
Xin mượn lời của Đức Thánh Cha Phanxicô[7] nói về đời sống của tu sĩ thay cho lời kết: “Hãy đánh thức thế giới! Hãy trở nên chứng nhân của một cách làm việc khác, cách hành động khác, cách sống khác! Có thể sống khác đi trong thế giới này”. Giữa một thế giới ồn ào và náo nhiệt thì người tu sĩ lại sống cô tịnh trầm lặng trong sự cầu nguyện. Giữa một thế giới thê thảm của sự chết chóc thì người tu sĩ mang lại sự hòa bình, an vui, đem thứ tha vào nơi lăng nhục, đem yêu thương vào nơi oán thù… Như lời kinh hòa bình của thánh Phanxicô vẫn còn vang vọng mãi cho đến ngày hôm nay, nó như một sức mạnh sưởi ấm, xoa dịu lòng người.
Mai Rừng
(Dòng nữ Đa Minh Gò Vấp)
Chú thích
- Cựu Ước – các sách lịch sử Israel. ↩
- Mt 1,22; 2,15 – Lời tiên tri trong Tân Ước. ↩
- Phỏng vấn Đức Thánh Cha Phanxicô (La Civiltà Cattolica, 2013). ↩
- Ý tưởng về học tập và nghiên cứu Thánh Kinh, Thần học trong đời tu. ↩
- Thượng Hội Đồng Giám Mục thế giới 1994 về đời sống thánh hiến. ↩
- Thánh Kinh – Thư Giacôbê 2,18. ↩
- Đức Thánh Cha Phanxicô – lời mời gọi “Hãy đánh thức thế giới”. ↩