Giữa Thánh Đa Minh Guzmán và cha Giertych cách nhau 800 năm, nhưng có hai điểm chung quan trọng: cả hai đều là tu sĩ Đa Minh và đều từng giữ chức Thần học gia của Phủ Giáo hoàng.
Cha Wojciech Giertych, O.P., Thần học gia của Phủ Giáo hoàng, giải thích:
“Tôi là Thần học gia của Phủ Giáo hoàng. Từ thế kỷ XIII, tại Tòa Thánh đã có một truyền thống là luôn có một tu sĩ Đa Minh hiện diện ở đây để phục vụ Tòa Thánh. Các tu sĩ Đa Minh cần phải hiểu rõ thần học của Thánh Tôma Aquinô, và vì thế, kinh nghiệm của Tòa Thánh cho thấy thật tốt khi có một người ở bên cạnh để có thể trợ giúp”.
Công việc của vị Thần học gia này cũng không ngừng thay đổi và phát triển cho đến ngày nay. Ngài có trách nhiệm xem xét tất cả các bài diễn văn được chuẩn bị cho Đức Giáo hoàng. Mục tiêu rất đơn giản nhưng thiết yếu: bảo đảm rằng mọi lời được nói ra đều phù hợp với giáo lý Công giáo.
Vị tu sĩ người Ba Lan này đã tận tâm thực hiện công việc ấy hơn 20 năm. Ngài bắt đầu vào năm 2005, dưới thời Đức Bênêđictô XVI, rồi tiếp tục phục vụ dưới thời Đức Giáo hoàng Phanxicô và hiện nay là Đức Giáo hoàng Lêô XIV. Đây là một công việc âm thầm và kín đáo mà suốt hai thập niên qua, ngài vẫn thực hiện trong căn hộ của mình, tại loggia thứ nhất của Dinh Tông Tòa Vatican.
Nhưng tất cả bắt đầu từ vị sáng lập Dòng của ngài, Thánh Đa Minh, và mối tương quan của thánh nhân với Đức Giáo hoàng Hônôriô III. Chính vị giáo hoàng này đã phê chuẩn các quy chế của Dòng, diễn ra vào năm 1216 qua sắc chỉ Religiosam Vitam. Nhưng mối liên hệ giữa hai bên còn đi xa hơn thế...
Tương truyền rằng Đức Hônôriô III có liên hệ với gia đình Savelli, một gia tộc đã biến một trong những ngọn đồi của Rôma, đồi Aventino, thành một thành trì kiên cố của gia đình. Bên trong khu vực ấy có một nhà thờ, chính là Vương cung thánh đường Santa Sabina nổi tiếng.
Sau khi được bầu làm giáo hoàng, Đức Hônôriô III đã trao Vương cung thánh đường Santa Sabina cùng một số phần của khu phức hợp này cho các tu sĩ Đa Minh. Và họ đã gìn giữ nơi đây trong hơn tám thế kỷ qua...
Thánh Đa Minh cũng từng sống tại nhà thờ này. Dù hai vị không có dịp gặp nhau, một trong những nhà thần học quan trọng nhất trong lịch sử cũng từng cư ngụ tại đây: Thánh Tôma Aquinô, một thành viên của Dòng Đa Minh.
Trong một tư liệu lưu trữ năm 2020, cha Philipp Wagner, Viện trưởng Vương cung thánh đường Santa Sabina tại Rôma, cho biết:
“Chúng tôi có căn phòng của Thánh Đa Minh. Đó là căn phòng nhỏ nơi ngài từng sống, nhưng đây là phần duy nhất còn có thể nhìn thấy của chính Vương cung thánh đường thời đó”.
Ngài nói thêm: “Chúng tôi biết Thánh Tôma từng sống ở đây, nhưng không còn lưu lại dấu tích về căn phòng của Thánh Tôma hay bất cứ điều gì tương tự”.
Trước khi được gọi là “Thần học gia của Phủ Giáo hoàng”, chức vụ này mang tên “Bậc Thầy của Cung điện Tông Tòa Thánh” (Master of the Sacred Apostolic Palace). Nguồn gốc của chức vụ này vẫn chưa được xác định rõ ràng.
Không ai biết chắc liệu Đức Giáo hoàng Hônôriô III có phải là người thiết lập chức vụ này hay không, cũng như liệu Thánh Đa Minh có phải là người đầu tiên đảm nhận chức vụ ấy hay không. Chân dung của ngài xuất hiện giữa những bức chân dung trong hành lang, nơi trưng bày hình ảnh của tất cả các vị Thần học gia của Phủ Giáo hoàng cho đến ngày nay.
Điều chắc chắn là các tu sĩ Đa Minh đã phục vụ và trợ giúp Đức Giáo hoàng cũng như Tòa Thánh trong những vấn đề thần học suốt nhiều thế kỷ, theo cảm hứng từ vị sáng lập của mình, Thánh Đa Minh Guzmán.