Việc bổ nhiệm bà Montse Alvarado làm người đứng đầu Bộ Truyền thông của Vatican đã khiến nhiều người bất ngờ.
Từ trước đến nay, những vị trí có tầm quan trọng lớn cả về uy tín lẫn ảnh hưởng trong Giáo triều Rôma thường được trao cho những giáo sĩ kỳ cựu: lớn tuổi, nam giới, lý tưởng nhất là người Ý, và đã trải qua nhiều năm phục vụ trong bộ máy hành chính của Vatican.
Montse Alvarado lại không thuộc bất kỳ khuôn mẫu nào trong số đó. Bà là một công dân Hoa Kỳ, sinh tại Mexico và sẽ bước sang tuổi 40 vào tháng Mười Một tới. Điều đáng chú ý hơn cả là bà mang theo một kinh nghiệm phong phú trong lĩnh vực truyền thông Công giáo, đặc biệt từ thời gian lãnh đạo bộ phận tin tức của EWTN, mạng lưới truyền thông Công giáo toàn cầu do Mother Angelica sáng lập.
Trong thời gian đảm nhận vai trò này, bà đã khéo léo điều hành cơ quan truyền thông giữa những căng thẳng từng khiến mối tương quan giữa EWTN và cố Giáo hoàng Phanxicô trở nên khá nhạy cảm. Nhiều chương trình và bình luận trên EWTN từng đưa ra những đánh giá phê bình đối với một số quyết định và đường hướng mục vụ của Đức Phanxicô.
Nói một cách cụ thể, trên cương vị mới với danh hiệu chính thức là Tổng trưởng Bộ Truyền thông của Tòa Thánh, bà Alvarado sẽ chịu trách nhiệm điều phối toàn bộ hệ thống truyền thông của Vatican.
Công việc của bà bao gồm việc giám sát nhiều cơ quan khác nhau, từ hệ thống Vatican Media với các hoạt động phát thanh, truyền hình và báo chí đa ngôn ngữ, cho đến Nhà xuất bản Vatican và Văn phòng Báo chí Tòa Thánh.
Theo nhận định của nhiều ký giả kỳ cựu chuyên theo dõi Vatican, những người đã chứng kiến nhiều đời lãnh đạo truyền thông đến rồi đi, thử thách lớn nhất của vị Tổng trưởng mới có lẽ sẽ là thích nghi với phong cách làm việc rất đặc trưng của người Ý trong nội bộ Vatican.
Khó khăn này càng đáng chú ý hơn khi hiện nay bà vẫn chưa sử dụng thành thạo tiếng Ý.
Tuy nhiên, những người mong muốn đổi mới lại nhìn thấy ở điều đó một lợi thế. Họ hy vọng việc không phải là người Ý sẽ giúp bà mang đến cho Bộ Truyền thông một tầm nhìn quốc tế hơn, phản ánh rõ hơn tính hoàn vũ của Giáo hội Công giáo.
Nhiều người kỳ vọng bà sẽ thúc đẩy việc phối hợp hiệu quả hơn giữa các cơ quan truyền thông khác nhau của Vatican, đồng thời hiện đại hóa nguồn lực và phương thức hoạt động của một hệ thống truyền thông khổng lồ với hơn 500 nhân viên, mỗi người mang những chuyên môn và tài năng riêng biệt.
Một vấn đề quan trọng khác sẽ là cách bà xây dựng mối tương quan làm việc với Đức Giáo hoàng Leo XIV.
Uy tín của truyền thông Vatican phần lớn được xây dựng trên mức độ gần gũi và khả năng truyền tải trung thực tư tưởng của Đức Giáo hoàng. Đây là điều không phải lúc nào cũng dễ dàng trong triều đại Đức Phanxicô. Ngài thường thích trực tiếp giao tiếp với thế giới bên ngoài theo phong cách rất tự nhiên và ít qua trung gian. Chính cách tiếp cận này đôi khi đã dẫn đến những điều mà giới quan sát gọi một cách nhẹ nhàng là những “hiểu lầm” trong truyền thông.
Nhiều nhà báo kỳ cựu tại Vatican vẫn thường nhắc nhớ với chút hoài niệm về thời kỳ của Joaquín Navarro-Valls, nhà báo người Tây Ban Nha từng đồng thời giữ chức Giám đốc Văn phòng Báo chí Tòa Thánh và Người phát ngôn của Đức Giáo hoàng.
Vào thời đó, những cuộc gặp gỡ gần như hằng ngày giữa ông Navarro-Valls và Đức Giáo hoàng Gioan Phaolô II, thường diễn ra trong các bữa ăn trưa hoặc tối, giúp các nhà báo tin tưởng rằng những thông tin họ nhận được là trực tiếp từ Đức Giáo hoàng, không qua nhiều tầng diễn giải hay trung gian.
Montse Alvarado chắc chắn sẽ mang đến dấu ấn riêng của mình cùng một phong cách lãnh đạo mới cho nhiệm vụ đầy thách thức này.
Dẫu vậy, mọi sự so sánh đều có giới hạn.
Montse Alvarado chắc chắn sẽ mang đến dấu ấn riêng của mình cùng một phong cách lãnh đạo mới cho nhiệm vụ đầy thách thức này.
Trong bối cảnh truyền thông kỹ thuật số đang thay đổi nhanh chóng, Giáo hội ngày càng phải đối diện với những yêu cầu mới về tính minh bạch, tốc độ và khả năng truyền đạt sứ điệp Tin Mừng đến với thế giới. Vì thế, việc bổ nhiệm một phụ nữ giáo dân trẻ tuổi, có kinh nghiệm quốc tế và xuất thân từ lĩnh vực truyền thông chuyên nghiệp có thể được xem là một tín hiệu quan trọng cho thấy Vatican đang hướng tới một giai đoạn mới trong cách truyền thông với thế giới.
Và như chính tác giả bài phân tích kết luận với một chút hài hước: “Dù thế nào đi nữa, Montse Alvarado chắc chắn sẽ mang đến tầm nhìn và phong cách quản trị riêng cho vai trò mới đầy thách thức này. Và với tư cách là một trong những nhà báo Vatican kỳ cựu, đôi khi cũng hơi hoài niệm, tôi chỉ biết chúc bà thật nhiều may mắn kiểu Ireland trên chặng đường phía trước!”