Trách nhiệm và hoa lợi phải sinh
chỉ có một thứ tồn tại mãi,
đó chính là hoa trái của một trái tim
biết mình chỉ là
người quản lý trung tín của ân ban
Có những khu vườn được chăm sóc bằng mồ hôi và hy vọng. Người chủ gieo trồng không chỉ để thu hoạch, nhưng còn để nhìn thấy sự sống lớn lên từng ngày. Chúa Giêsu kể dụ ngôn về một chủ vườn nho đã dày công chuẩn bị tất cả: rào giậu bảo vệ, khoét bồn đạp nho, xây tháp canh, rồi trao cho các tá điền canh tác (x. Mt 21,33–46) . Từng chi tiết cho thấy một tình yêu chu đáo. Không có điều gì bị bỏ sót. Cũng không có phần nào chưa sẵn sàng. Hình ảnh ấy không chỉ nói về Ítraen xưa, nhưng còn nói về lịch sử cứu độ. Và hơn thế nữa, là nói về chính chúng ta hôm nay.
Chúng ta đang sống trong “vườn nho” của Thiên Chúa. Trước khi nói đến trách nhiệm, dụ ngôn nhắc chúng ta về ân ban. Vườn nho không do các tá điền tạo nên, họ đến sau, họ bước vào một công trình đã hoàn tất, và họ được trao quyền chăm sóc điều mình không tạo ra. Cuộc sống của chúng ta cũng vậy. Chúng ta không tự tạo nên sự sống của mình. Không ai chọn ngày mình sinh ra, cũng không ai tự viết nên cấu trúc trái tim cho mình. Gia đình, đức tin, ơn gọi, khả năng, thời gian, những cơ hội mở ra tất cả đều là quà tặng. Chúng ta bước vào một thế giới đã được chuẩn bị trước. Nhưng khi quên mình đang sống nhờ ân ban, chúng ta bắt đầu nghĩ mình là chủ tuyệt đối. Và lòng biết ơn dần dần biến thành sự chiếm hữu. Điều được trao phó trở thành “của tôi”. Phần vườn được giao trở thành lãnh địa riêng. Từ đó, sự lệch hướng bắt đầu.
Đến mùa thu hoạch, chủ sai các đầy tớ đến thu hoa lợi (x. Mt 21,34) . Hành động ấy hoàn toàn hợp lý. Chủ không đòi hỏi điều vô lý. Ông chỉ tìm hoa trái từ chính khu vườn mình đã trao. Nhưng các tá điền đánh đập, ném đá, thậm chí giết chết những người được sai đến (x. Mt 21, 35-38). Bạo lực ấy không phải bộc phát, mà xuất phát từ một tâm thức là muốn làm chủ điều mình chỉ được giao quản lý. Sau cùng, chủ sai chính con trai mình. Có lẽ ông nghĩ: “Chúng sẽ nể con ta” (Mt 21,37) . Nhưng chính lúc ấy, bản chất sâu xa của lòng chiếm đoạt lộ diện: “Đứa thừa tự đây rồi! Nào ta giết quách nó đi, và đoạt lấy gia tài nó!” (Mt 21,38) . Bi kịch không nằm ở chỗ thiếu khả năng làm việc, nhưng nằm ở chỗ trái tim muốn chiếm đoạt.
Biết bao lần trong đời sống đức tin, chúng ta cũng có thể rơi vào tâm thế ấy mà không hay biết. Khi tài năng được dùng để tìm kiếm tiếng khen hơn là để phục vụ. Khi vai trò trong Hội Thánh trở thành nơi khẳng định ảnh hưởng. Khi ân huệ Chúa ban trở thành lý do để tự hào. Hay khi chúng ta nói “việc của tôi”, “nhóm của tôi”, “thành công của tôi” mà quên rằng tất cả đều khởi đi từ ân sủng. Khi ấy, vườn nho không còn là nơi sinh hoa trái cho Thiên Chúa, nhưng trở thành nơi nuôi dưỡng cái tôi.
Người Con trong dụ ngôn bị tống ra ngoài vườn và bị giết (x. Mt 21,39) . Hình ảnh ấy vang vọng mầu nhiệm Đức Kitô. Ngài bị loại trừ khỏi thành, bị đóng đinh ngoài cửa thành. Điều con người loại bỏ lại trở thành nền tảng cứu độ: “Tảng đá thợ xây loại bỏ lại trở nên đá tảng góc tường” (Tv 118,22) . Thiên Chúa không ngừng sai đến, Ngài kiên nhẫn, Ngài cho cơ hội. Nhưng Ngài cũng tôn trọng tự do. Vườn nho có thể được trao cho “một dân biết làm cho Nước ấy sinh hoa lợi” (x. Mt 21,43). Ơn gọi không phải là đặc quyền bất biến, mà đó là trách nhiệm sống động.
Vậy, hoa lợi Thiên Chúa chờ đợi là gì? Không phải là những công trình vĩ đại để gây ấn tượng. Cũng không phải là những con số để thống kê. Nhưng là hoa trái mà Chủ vườn tìm kiếm là hoa trái của trái tim. Một đời sống công chính giữa môi trường dễ thỏa hiệp. Một lòng thương xót giữa thế giới lạnh lùng. Một đức tin trung tín khi thử thách kéo dài. Và một tình yêu được cụ thể hóa trong hành động nhỏ bé hằng ngày.
Hoa trái không nhất thiết ồn ào, nhưng nó thường âm thầm như chùm nho chín dưới nắng. Một gia đình biết tha thứ cho nhau sau xung đột. Một người trẻ giữ sự trung thực giữa gian dối. Một Kitô hữu chọn quảng đại thay vì tính toán, ... Những điều ấy làm vui lòng Chủ vườn hơn mọi hình thức bề ngoài.
Có thể chúng ta tự hỏi: nếu tôi chưa sinh nhiều hoa trái thì sao? Dụ ngôn không nhằm làm cho chúng ta sợ hãi, nhưng đánh thức chúng ta khỏi sự tự mãn. Mùa gặt vẫn còn phía trước. Vườn nho vẫn đang được trao. Thời gian vẫn còn là cơ hội. Thiên Chúa không tìm sự hoàn hảo tức khắc, nhưng Ngài tìm trái tim biết cộng tác. Không ai bị loại trừ nếu còn muốn quay lại với ơn gọi của mình.
Câu hỏi cuối cùng không phải là: “Tôi có vườn nho hay không?” Bởi vì ai cũng có một phần vườn được trao: gia đình, cộng đoàn, sứ vụ, môi trường sống. Câu hỏi là: “Trong phần vườn ấy, tôi đang làm gì với ân ban đã nhận? Tôi đang sinh loại hoa trái nào?”
Một ngày kia, Chủ vườn sẽ đến. Không phải để tước đoạt, nhưng để hoàn tất. Và khi ấy, điều còn lại không phải là những gì chúng ta chiếm giữ, nhưng là những gì chúng ta đã sinh ra từ tình yêu. Vì trong vườn nho của Thiên Chúa, chỉ có một thứ tồn tại mãi, đó chính là hoa trái của một trái tim biết mình chỉ là người quản lý trung tín của ân ban.